Bệnh viêm xoang là gì? Phân loại, triệu chứng và cách điều trị bệnh

Viêm xoang là tình trạng bệnh mũi họng hết sức phổ biến tại Việt Nam ta, bệnh chiếm tỉ lệ khoảng 2 đến 5% dân số. Không chỉ gặp ở người lớn mà bệnh còn gặp ở cả trẻ em với nhiều thể bệnh lâm sàng khác nhau và có thể gây nhiều biến chứng ảnh hưởng tới những bộ phận xung quanh. Bài viết dưới đây của Nhà thuốc Ngọc Anh sẽ giúp bạn hiểu thêm về căn bệnh viêm mũi xoang này nhé.

1, Viêm xoang là gì? Phân loại viêm xoang

Viêm xoang được hiểu theo một nghĩa rộng chính là tình trạng viêm mũi và hệ thống các xoang cạnh mũi, từ đó gây ra một nhóm các triệu chứng trên lâm sàng.

Để hỗ trợ các bác sĩ trong việc chẩn đoán và điều trị, người ta đã phân loại bệnh viêm mũi xoang theo thời gian bị bệnh gồm các giai đoạn như sau:

Viêm xoang cấp tính: Là những trường hợp có thơi gian mắc bệnh kéo dài dưới 4 tuần
Viêm xoang bán cấp tính: Là những trường hợp mà thời gian mắc bệnh kéo dài trong khoảng từ 4 cho đến 12 tuần
Viêm mũi xoang mạn tính: Là các trường hợp bệnh kéo dài dai dẳng, thời gian mắc bệnh kéo dài trên 12 tuần.

Phân loại viêm xoang theo vị trí có:

  • Viêm xoang hàm
  • Viêm xoang trán
  • Viêm xoang sàng
  • Viêm xoang bướm
  • Viêm đa xoang

2, Xoang là gì, chức năng của xoang?

Xoang có bản chất là những hốc xương trống rỗng nằm trong các khối xương khu vực sọ mặt, ở xung quanh vùng xương hốc mũi và có các đường thông với hốc mũi. Các hốc xương này được lót bởi một lớp niêm mạc giống như hốc mũi, đó là niêm mạc đường hô hấp trên của cơ thể. Ở người trưởng thành thông thường sẽ có 5 đôi xoang chia làm hai nhóm như sau:

  • Nhóm xoang trước: nhóm này bao gồm các xoang hàm và xoang sàng trước, xoang trán nằm cạnh vùng ổ mắt. nhóm các xoang này đặc trưng là có các lỗ thông ra khu vực ngách mũi giữa, khi đó các chất dịch tiết của xoang đều có xu hướng đổ ra vùng ổ mũi. Vì lí do trên nên các xoang nhóm trước này rất dễ bị ảnh hưởng dẫn đến tình trạng viêm nhiễm cấp tính và dễ gây nên các biến chứng nguy hiểm cho ổ mắt.
  • Nhóm xoang sau: là nhóm xoang bao gồm xoang sàng sau và xoang bướm nằm sâu ở vùng nền sọ, chúng thường liên quan đến các thành phần xung quanh như vùng sau ổ mắt, dây thần kinh thị giác, các xoang tĩnh mạch hang, tuyến yên,… Lỗ thông ra của nhóm các xoang sau này thường là ở khu vực khe mũi trên. Vùng này kín hơn nên bệnh nhân ít khi gặp phải các tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính.

Chức năng xoang: Xoang là một hệ thống rất quan trọng của cơ thể. Chúng sẽ giúp làm nhẹ bớt trọng lượng của khối xương vùng sọ mặt, điều hòa quá trình cộng hưởng âm thanh và hỗ trợ làm ấm, làm ẩm không khí đi vào đường hô hấp.

3, Nguyên nhân gây nên viêm mũi xoang là gì?

3.1. Nhóm nguyên nhân gây viêm mũi xoang cấp

Người bình thường và bệnh nhân bị viêm xoang
Người bình thường và bệnh nhân bị viêm xoang

Đây là một thể rất hay gặp. Kể cả ở những bệnh nhân bị bệnh xoang lâu năm thì thỉnh thoảng vẫn có thể gặp phải những đợt tiến triển cấp tính của bệnh. Viêm xoang cấp tính có thể gây ra bởi một số nguyên nhân hay gặp như:

  • Do tình trạng nhiễm khuẩn: Nhiễm khuẩn chủ yếu là do tác nhân virut hoặc nhiễm khuẩn thứ phát sau khi mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp trên như cúm, sởi, thuỷ đậu, bạch hầu…hoặc sau khi hết các bệnh như viêm Amiđan, viêm VA, viêm lợi, viêm răng.
  • Do tình trạng dị ứng: Hệ thống niêm mạc vùng mũi xoang có đặc điểm là quá mẫn cảm với các yếu tố kích thích của môi trường eben ngoài, hơn nữa mũi xoang còn là khu vực cửa ngõ của đường hô hấp trên nên lại càng dễ bị kích thích. Dị ứng và nhiễm khuẩn thường sẽ có sự liên quan mật thiết với nhau (vi khuẩn có thể là một kháng nguyên hay ngược lại, sau dị ứng là sự bội nhiễm của vi khuẩn).
  • Do nguyên nhân chấn thương: Các chấn thương cơ học xảy ra do hoả khí làm vỡ hay rạn nứt các xoang hoặc hiện tượng tụ máu trong xoang đều có thể gây ra tình trạng viêm xoang. Ngoài ra, các chấn thương về áp lực cũng có thể dẫn tới tình trạng xuất huyết, phù nề niêm mạc rồi từ đó kích thích gây ra bệnh viêm xoang cấp tính.
  • Do các nguyên nhân khác: Ngoài những nguyên nhân kể trên thì bệnh viêm xoang cấp tính cũng có thể gặp phải do ảnh hưởng của các bệnh lý khác trong cơ thể nhưu chứng trào ngược dạ dày – thực quản, hít phải các chất kích thích như khói bụi, thuốc lá, hóa chất độc hại; bất thường, dị dạng về mặt giải phẫu của xoang.

3.2. Nhóm nguyên nhân gây viêm mũi xoang mạn

Thể mạn tính là một thể kéo dài dai dẳng và tiên lượng phức tạp hơn so với viêm xoang cấp tính. Bạn có thể bị viêm xoang mạn tính do các nguyên nhân như sau gây ra:

  • Do tiến triển từ viêm mũi xoang cấp trở thành mạn tính khi không được điều trị đúng cách: Đây được coi là nguyên nhân hay gặp nhất gây ra viêm mũi xoang mạn tính. Trước đây người ta không quan tâm nhiều đến sức khỏe nên cứ để cho viêm xoang tái đi tái lại nhiều lầm, như vậy sẽ làm cho hệ thống xoang mũi chịu tổn thương kéo dài, sẽ tiến triển thành bệnh lý mạn tính. Tuy nhiên với sự phát triển của y học cũng như chất lượng cuộc sống được nâng cao thì hiện nay nhóm nguyên nhân này đang có xu hướng giám dần.
  • Do tình trạng dị ứng mũi xoang: Trường hợp này hay gặp ở những đối tượng có cơ địa dị ứng. Bệnh sẽ luôn tiềm ẩn và có thể bùng phát bất cứ khi nào có tác nhân gây dị ứng.
    Các bất thường, dị dạng tại khu vực mũi xoang như: vẹo vách ngăn mũi, cuốn mũi phát triển quá mức, phì đại gây ảnh hưởng đến dẫn con đường lưu dịch trong xoang và gây nên tình trạng ứ đọng dich trong xoang, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và gây viêm mũi xoang mạn tính.

4, Triệu chứng của bệnh viêm mũi xoang

Ở các bệnh nhân bị viêm xoang, người ta nhận thấy có các triệu chứng đặc trưng như sau:

4.1. Triệu chứng cơ năng của bệnh viêm xoang

Triệu chứng của bệnh viêm xoang
Triệu chứng của bệnh viêm xoang

Ngạt tắc mũi xảy ra thường xuyên sẽ khiến cho bệnh nhân cảm thấy khó thở, không thở được bằng mũi, thở bằng miệng nên hay gây khô miệng và dễ tạo điều kiện cho các bệnh lý đường hô hấp trên do không khí không được làm ấm và làm ẩm.

Xì mũi hoặc khịt khạc ra mủ nhày hay mủ đặc thường xuyên, dịch mũi có thể chảy ra khi viêm các nhóm xoang trước. Khi đó theo lực hút của trọng lực thì lượng dịch viêm tiết ra có thể chảy xuống vùng hầu họng ở các nhóm xoang sau.

Đau nhức vùng mặt tương ứng với vùng xoang bị viêm, bị tổn thương.Đây là triệu chứng khiến cho bệnh nhân cảm thấy khó chịu nhất. Bệnh nhân cảm giác đau, buốt sâu bên trong, nhiều khi không dám thở hay xì mũi vì sợ đau.

Ngửi kém hay mất hoàn toàn khả năng ngửi. do dotifnh trạng niêm mạc vùng mũi xoang bị tổn thương, kéo theo đó sẽ làm tổn thương các đầu mút thần kinh có chức năng khứu giác, làm cho bệnh nhân giảm chức năng ngửi.

Kèm theo đó, bệnh nhân có thể bị sốt ở những lần bị viêm xoang cấp, đau đầu, ho, mệt mỏi, hơi thở nặng mùi,…

4.2. Triệu chứng thực thể của bệnh viêm xoang khi nội soi mũi

Để hỗ trợ trong việc chẩn đoán viêm mũi xoang, người ta thường áp dụng thêm phương pháp soi mũi. Khi soi mũi người ta có thể phát hiện ra các dấu hiệu sau đây:

  • Dịch mủ đục, mủ nhầy chảy ra từ các khe giữa hoặc khe trên.
  • Niêm mạc mũi bị phù nề, xung huyết.
  • Các đuôi cuốn mũi thường có xu hướng quá phát to hơn và đổi màu, niêm mạc vách ngăn mũi cũng sẽ bị dày lên.
  • Soi mũi có thể phát hiện được các bất thường về mặt giải phẫu như lệch vách ngăn mũi, polyp niêm mạc mũi xoang.

Soi mũi có thể nhận định được nhóm xoang đang bị viêm là nhóm xoang trước hay nhóm xoang sau dựa trên việc tìm kiếm lỗ đổ ra và đường đi của dịch mủ trong xoang chảy ra.

Nội soi là một biện pháp rất hữu ích trong việc lấy bệnh phẩm, chẩn đoán và điều trị bệnh viêm mũi xoang. Do đó đây là một bước không thể thiếu trong thăm khám bệnh nhân bị viêm xoang.

4.3. Cận lâm sàng

Bên cạnh các triệu chứng lâm sàng và soi mũi, người ta sẽ cần phải làm thêm các cận lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán chính xác. Đứng trước một bệnh nhân nghi ngờ bị viêm mũi xoang người ta thường thực hiện các phương phá cận lâm sàng như:

Phim X-quang thông thường (Blondeau, Hirtz) có thể phát hiện ra các hình ảnh như:

  •    Hình mờ đều hoặc không đều tại vị trí tương ứng các xoang.
  •    Vách ngăn giữa các xoang sàng không rõ.
  •    Hình ảnh dày niêm mạc các xoang.

Phim cắt lớp vi tính CT-Scanner: phim này có độ chính sách và chi tiết cao hơn. Trên phim chụp CT người ta có thể thấy các hình ảnh như:

  •    Hình ảnh mờ tại vị trí các xoang, có thể mờ đều hoặc không đều.
  •   Dày niêm mạc các xoang, mức dịch trong xoang, polyp mũi xoang.
  •    Các cấu trúc giải phẫu bất thường như: Vẹo lệch vách ngăn, bóng hơi cuốn giữa,…

5, Biến chứng của viêm mũi xoang

Bệnh viêm xoang là một bệnh lý lành tính, không phải là một tình trạng quá nguy hiểm đối với cơ thể. Tuy nhiên nếu chúng ta không quan tâm và can thiệp điều trị bệnh thì có thể gặp phải một số biến chứng như:

  • Nhiễm khuẩn hốc mắt: Hốc mắt được ngăn cách với xoang sàng bởi xương giấy rất mỏng và dễ bị rạn nứt bởi vậy nhiễm khuẩn hốc mắt là biến chứng phổ biến nhất của viêm xoang cấp. Tỷ lệ mắc biến chứng của hốc mắt ở trẻ nhỏ thường cao hơn so với ở người lớn. Một số nhiễm khuẩn hốc mắt do biến chứng của viêm xoang là: phù nề, viêm nhiễm ở mi mắt; viêm mô tế bào ổ mắt; viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu có thể gây tổn thương thị lực nghiêm trọng.
  • Biến chứng mũi họng: viêm mũi họng mạn tính
  • Biến chứng đường hô hấp: viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm phổi
  • Biến chứng tai: viêm tai giữa
  • Biến chứng viêm màng não: Viêm màng não thường xảy ra do nhiễm khuẩn từ xoang sàng và xoang bướm.
  • Biến chứng Ápxe ngoài màng cứng: là sự tích tụ mủ giữa xương sọ và màng cứng, điển hình liên quan đến viêm xoang trán. Một mặt do viêm nhiễm trực tiếp từ xoang lan rộng, mặt khác theo đường máu, có thể dẫn tới viêm mủ dưới màng cứng và cuối cũng dẫn tới ápxe não.
  • Biến chứng nội sọ: viêm tắc tĩnh mạch xoang hang, viêm màng não mủ, áp xe não
  • Biến chứng toàn thân: Viêm thận, viêm khớp, viêm nội tâm mạc bán cấp Osler do các phản ứng liên quan đến miễn dịch của cơ thể.
Biến chứng Apxe não do viêm mũi xoang
Biến chứng Apxe não do viêm mũi xoang

6, Điều trị viêm mũi xoang

6.1. Nguyên tắc điều trị viêm xoang

  • Chống viêm, giảm phù nề niêm mạc mũi xoang giúp dẫn lưu dịch viêm ứ đọng trong xoang.
  • Kết hợp điều trị giữa tại chỗ và toàn thân.

6.2. Điều trị cụ thể

Điều trị nội khoa

  • Điều trị toàn thân:

Thuốc kháng sinh: thường dùng thuốc từ 2 đến 3 tuần.

Thuốc corticosteroid uống.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý, nâng cao thể trạng.

  • Điều trị tại chỗ:

Dùng thuốc co mạch vùng niêm mạc mũi.

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lí hoặc các dung dịch vệ sinh mũi chuyên dụng.

Điều trị ngoại khoa

Chỉ định:

  • Viêm mũi xoang mạn tính điều trị nội khoa tối đa mà không kết quả.
  • Viêm mũi xoang mạn tính có cản trở dẫn lưu phức hợp lỗ ngách do dị hình giải phẫu như: lệch vẹo vách ngăn, bóng hơi cuốn giữa, cuốn giữa đảo chiều,…
  • Viêm mũi xoang mạn tính có thoái hóa polyp mũi xoang.

Các phẫu thuật nội soi mũi xoang gồm:

  • Phẫu thuật nội soi chức năng mũi xoang tối thiểu.
  • Phẫu thuật nội soi mũi xoang mở sàng – hàm.
  • Phẫu thuật nội soi mũi xoang mở sàng – hàm – trán – bướm.

7, Phòng bệnh viêm mũi xoang như thế nào?

Viêm xoang là một bệnh dai dẳng khiến cho chúng ta luôn cảm thấy khó chịu trong một thời gian dài. Do đó việc phòng bệnh là vô cùng quan trọng và cần thiết. Các bạn có thể tham khảo một số biện pháp phòng bệnh dưới đây:

  • Có chế độ điều trị, nghỉ ngơi và ăn uống hợp lý khi mắc cảm cúm.
  • Tránh tiếp xúc với các yếu tố kích thích (bụi, khói thuốc lá, hoá chất…), giữ gìn nơi ở luôn vệ sinh sạch sẽ và không gian thoáng mát.
  • Điều trị  bệnh trào ngược dạ dày – thực quản.
  • Điều trị triệt để các nhóm bệnh tai-mũi-họng, điều trị các bất thường như lệch vách ngăn, polyp mũi…
  • Quan tâm, điều trị các bệnh toàn thân.
  • Giữ ấm vùng mũi họng trong thời tiết lạnh, khi thời tiết lạnh cần đeo khẩu trang khi ra ngoài, dùng khăn quàng giúp giữ ấm vùng cổ.
  • Tìm hiểu và tự vệ sinh mũi bằng nước muối giúp vùng mũi xoang được sạch và phòng tránh nguy cơ nhiễm bệnh.
  • Nâng cao thể trạng bằng cách bổ sung nhiều vitamin từ các loại thực phẩm rau quả, ăn uống đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng.
  • Hạn chế ăn các thức ăn cay nóng, uống rượu bia.
  • Chăm chỉ vận động tập luyện thể dục thể thao giúp nâng cao sức khoẻ toàn trạng của cơ thể.
Biến chứng Apxe não do viêm mũi xoang
Biến chứng Apxe não do viêm mũi xoang

8, Các câu hỏi thường gặp

8.1. Bệnh viêm xoang có lây không?

Viêm mũi xoang là một bệnh đường hô hấp có nguyên nhân chính do nhiễm khuẩn nên có khả năng lây nhiễm nhưng khả năng lây nhiễm ở đây tương đối thấp và không quá đáng ngại. Nếu sức đề kháng tốt và bạn không tiếp xúc quá gần với bệnh nhân viêm mũi xoang thì khả năng lây nhiễm rất thất.

Vi khuẩn, virus gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể người khác qua những con đường sau:

Dùng chung khăn mặt, đeo lại khẩu trang của người bệnh, đặc biệt là khi những đồ dùng này có chứa dịch mủ xoang của người bệnh.
Chạm vào tay nắm cửa, hay đồ dùng cá nhân,… có chứa vi khuẩn gây bệnh. Nhưng cần nhớ rằng vi khuẩn và virus này chỉ có thể gây bệnh nếu nó có thể xâm nhập trực tiếp vào bên trong các hốc xoang.
Bị người bệnh hắt hơi vào mặt ở khoảng cách gần.

Tuy nhiên, những tình huống trên không chắc chắn có lây bệnh mà còn phụ thuộc vào sức đề kháng của bạn và thời gian bạn tiếp xúc với người bệnh.

8.2. Bệnh nhân bị viêm xoang nên ăn uống như thế nào?

Khi bị viêm xoang cần bổ sung đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng như:

Các món ăn dễ ăn và dễ tiêu hoá như cháo, súp, các món canh rau củ hầm là rất phù hợp với bệnh nhân

Các loại thực phẩm giàu protein như thịt Bò, thịt Gà, Gan động vật, tôm,… Trong khẩu phần ăn cũng rất cần thiết giúp bệnh nhân mau chóng hồi sức và lành bệnh.

Các loại rau củ trái cây giàu Vitamins, đặc biệt là Vitamin C như cam, bưởi, quýt, dâu tây là một nguồn dinh dưỡng vô cùng cần thiết để nâng cao hệ miễn dịch.

Uống đủ nước mỗi ngày, nên sử dụng nước ấm để giảm cảm giác đau, khó chịu ở người bệnh, bổ sung nước thường xuyên, uống từng ngụm nhỏ giúp giảm cảm giác khô miệng họng khi bị ngạt mũi và phải thở qua miệng.

8.3. Phải làm gì khi phát hiện có các triệu chứng của bệnh viêm mũi xoang?

Bệnh nhân cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa Tai-mũi-họng để được nhân viên y tế thăm khám, chẩn đoán và điều trị chuẩm xác và hiệu quả nhất, ngăn chặn bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Khi đã bị bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của thầy thuốc, uống thuốc đúng giờ, và khi có các dấu hiệu tăng nặng hay bất thường cần tái khám ngay để phòng trừ các biến chứng của bệnh Viêm mũi xoang.

Vậy là qua bài viết trên, chúng ta vừa cùng nhau tìm hiểu về bệnh viêm mũi xoang. Đây là căn bệnh không chỉ gây nhiều phiền toái cho bệnh nhân mà còn có các biến chứng nguy hiểm nhưng nếu tuân thủ điều trị thì bệnh có thể khỏi hoàn toàn.  Hy vọng qua bài viết này các bạn sẽ có cái nhìn đúng đắn và đầy đủ hơn về căn bệnh này. Xin cảm ơn các bạn đã quan tâm!

Ngày viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *