Enter your keyword

Nguyên tắc sử dụng Glucocorticoid
5 (100%) 2 votes

Glucocorticoid là gì?

Glucocorticoid (GC) là một trong hai nhóm hormon được tiết ra ở vỏ thượng thận, có vai trò quan trọng trong điều hoà chuyến hoá các chất. Glucocorticoid được coi là nhóm hormon có liên quan trực tiếp đến các hoạt động có tính chất sinh mạng của cơ thể bởi vì sự suy giảm mức hormon hoặc suy giảm hoạt động của tuyến sẽ đe doạ sự sống. Hormon thiên nhiên do cơ thể tiết ra thuộc nhóm này là hydrocortison (cortisol).

Glucocorticoid
Ngoài vai trò trên chuyển hoá các chất, hormon nhóm này còn có nhiều tác dụng khác như tác dụng chống viêm, chống dị ứng, ức chế miễn dịch… thông qua cơ chế ức chế enzym phospholipase A2 và một số cytokin.

Công nghệ tổng hợp hoá dược đã tạo ra được những dẫn chất loại này có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch mạnh hơn chế phẩm thiên nhiên và giảm hoặc làm mất hẳn tác dụng giữ muối – nước nên phạm vi áp dụng của các dẫn chất loại này trở nên rất rộng rãi; các áp dụng điều trị không chỉ bó hẹp trong phạm vi tác dụng của một chất thay thế hormon mà còn được sử dụng với nhiêu tác dụng khác như tác dụng chống viêm, chống dị ứng, chống thải ghép cơ quan,… và điều đáng lưu ý là khi dùng với những mục đích này thì liều thường cao hơn liều thay thế nhiều lần, do đó các nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn nhiều hơn liều thay thế. Những kiến thức trong phần này nhằm giúp cho việc sử dụng nhóm thuốc này hợp lý, an toàn hơn.

Nhịp sinh lý của sự tiết Hydrocortison

Nhịp sinh lý của quá trình tiết hydrocortison (HC) trong ngày, được thể hiện trong hình ảnh dưới đây.

sự giao động mức hydrocortison HC trong ngày

Hydrocortison (HC) hay còn gọi là cortisol thuộc nhóm glucocorticoid (GC), là hormon được tiết ra từ phần vỏ của tuyến thượng thận. Cortison là sán phẩm chuyên hoá của HC ớ gan, còn tất cả các chất hiện dùng làm thuốc trên thị trường hiện nay như prednison (cortancyl), prednisolon (hydrotancyl), dexamethason (pred F )… đều là chế phẩm tổng hợp. )

Có 3 yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiết hormon này cùa tuyến thượng thận là:

1. Nhịp ngày – đêm

Vào khoảng nửa đêm, lượng HC trong máu giảm tới mức không đo được: mức này tăng dần từ 3 – 4 giờ sáng và đạt cao nhất vào lúc thức dậy ( ~ 20 µg/dL tức là ~ 540 mmol/ L). Lượng hormon tiết ra từ nửa đêm cho đến lúc này chiếm khoảng 1/2 tổng số hormon tiết trong ngày.

ngày đêm

Mức hormon giữ cao cho đến giữa trưa và giảm dẩn khi về chiều. Mức hormon trong huyết thanh lúc 4h chiều khoảng 10 µg/dL và thấp nhất vào khoảng 3- 4 giờ sau khi ngủ ( ~ 3 µg/ dL ).

Nhờ nhịp sinh học này, tuyến thượng thận sẽ được nghỉ về đêm; nếu mức hormon vẫn tiếp tục cao vào thời gian này, thí dụ như ta đưa GC vào cuối buối chiều) thì tuyến thượng thận sẽ bị ức chế liên tục và chức năng tuyến sẽ bị giảm mạnh sau khi ngừng thuốc. Đó là cơ sở cho việc quy định uống GC chỉ nên uống 1 lần vào buổi sáng hoặc chế độ điều trị cách ngày với những trường hợp phải dùng kéo dài nhiều tháng.

2. Ảnh hưởng của các yếu tố bất lợi (stress)

stress
Khi gặp các điều kiện bất lợi trong cuộc sống như bị đói, sốt cao, nhiễm khuẩn, phẫu thuật.v.v… hoặc các stress tâm lý như đau buồn, tức giận… mức HC có thể tăng tới 40- 60 µg/dL.

Trong những điều kiện này, nếu chức năng tuyến thượng thận tốt thì sẽ có khả năng tăng hoạt động để đáp ứng nhu cầu; ngược lại nếu thượng thận bị suy thì không đáp ứng nổi, thậm chí một stress mạnh có thể là nguyên nhân gây suy thượng thận cấp nếu chức năng hoạt động trước đó đã bị suy giảm.

Sự thiếu hụt hormon đột ngột có thể dẫn đến tử vong do các cơ quan phục vụ cho chức năng sống như tim, năo, thận…, bị ngừng do thiếu năng lượng. Suy thượng thận thường gặp sau khi dùng GC liều cao, kéo dài.

Chức năng thượng thận chỉ trở về bình thường được sau 3 – 4 tháng, thậm chí tới 1 năm sau khi ngừng GC. Đó là nguyên nhân tại sao phải quy định theo dõi chặt chỗ bệnh nhân cho tới 1 nãm kể từ khi ngừng điều trị. Trong thời gian này, nếu gặp các stress thì nhất thiết phải cho dừng lại GC với liều đã dùng trước khi ngừng thuốc.

 

3. Sự tăng kéo dài mức Glucocorticoid trong máu

Sự tăng lượng HC có thể xảy ra khi gặp trạng thái cường thượng thân do u thượng thận, u tuyến yên và gây ra bệnh Cushing. Khi dùng GC liều cao kéo dài cũng gặp Cushing do thuốc.

Khi điều trị bằng Glucocorticoid liều cao kéo dài nhịp sinh lý của sự tiết hormon bị mất do trục dưới đồi – tuyến yên bị ức chế triển miên bởi liều cao của hormon; đó là lý do bắt buộc phái giảm liều từ từ khi muốn ngừng điều trị để tạo lại một sự thích ứng dần của tuyến sau một thời gian nghỉ dài.

Tuy nhiên, nếu dùng một liều cao nhưng chỉ trong thời gian ngắn (1 vài liều) hoặc những liều khoảng dưới 20 mg / ngày tính theo prednisolon trong thời gian dưới 3 tuần thì ít xẩy ra hiện tượng suy thượng thận đột ngột và do đó có thể ngừng ngay, không cần giám liều từ từ. Với những trường hợp phái điều trị kéo dài nhiều tháng thì dù liều thấp vẫn phải giảm liều trước khi ngừng điều trị.

Copy ghi nguồn: NhathuocNgocAnh.com

Link bài viết: Nguyên tắc sử dụng Glucocorticoid

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *