Xơ gan: Nguyên nhân, biến chứng và cách phòng ngừa

Xơ gan là gì?

Môi trường ngày càng trở nên ô nhiễm, thực phẩm bẩn xuất hiện tràn lan khiến tỷ lệ mắc bệnh ở người cũng tăng cao và trong đó có xơ gan. Vậy xơ gan là bệnh gì? Làm thế nào để ngăn chặn được bệnh? Bệnh có những triệu chứng biểu hiện ra bên ngoài như thế nào? Hãy cùng nhà thuốc Ngọc Anh tìm hiểu về bệnh xơ gan này nhé!

1, Xơ gan là gì?

Xơ gan là quá trình các tế bào gan bị tổn thương liên tục trong thời gian dài rồi hóa thành mô sẹo hay còn gọi là quá trình xơ hóa nhu mô gan theo hướng lan tỏa. Các dải xơ sẽ làm phân chia các tiểu thùy gan, đảo lộn cấu trúc của gan, tuần hoàn máu trong gan bị rối loạn từ đó chức năng gan bị suy giảm nghiêm trọng.

Theo thống kê trong các năm gần đây, xơ gan là nguyên nhân gây nên tử vong đứng thứ 9 trên thế giới. Xơ gan thường thấy ở độ tuổi từ 45 đến 65, tuy nhiên hiện nay đối tượng mắc xơ gan ngày càng trẻ do thực phẩm không đảm bảo, không rõ nguồn gốc, chế độ sinh hoạt không lành mạnh, uống nhiều bia rượu…

Xơ gan có 2 giai đoạn với mức độ tổn thương và xơ hóa gan khác nhau. Mỗi giai đoạn sẽ có biểu hiện bệnh nhất định vì vậy bạn cần phải tìm hiểu và thăm khám khi có xuất hiện các triệu chứng để xác định, tìm hướng điều trị sớm nhất có thể, tránh tình trạng bệnh diễn biến nặng, có thể dẫn đến ung thư gan.

Xơ gan là gì?
Xơ gan là gì?

2, Phân loại xơ gan

Trên lâm sàng, xơ gan được chia thành 2 thể hay là 2 dạng, đó là: xơ gan còn bù và xơ gan mất bù.

2.1, Xơ gan còn bù

Trong giai đoạn này, quá trình xơ gan diễn ra rất chậm và âm thầm, gan vẫn có thể hoạt động được tốt vì bị tổn thương ít và thường sẽ không có biểu hiện gì ra bên ngoài cơ thể nên ít người phát hiện được bệnh trong xơ gan còn bù. Nếu phát hiện được thì sẽ là tình cờ trong khi xét nghiệm tổng quát chức năng gan lúc khám sức khỏe định kỳ hoặc lúc siêu âm bụng.

Quá trình này sẽ diễn ra vài năm.

2.2, Xơ gan mất bù

Xơ gan mất bù là giai đoạn phát triển của xơ gan còn bù, có tính chất nặng hơn. Sau vài tháng hoặc vài tháng xơ gan còn bù sẽ phát triển thành mất bù, các tế bào gan bị tổn thương nhiều, gan không thể “gánh” được chức năng của nó. Gan bị hư hại nhiều chức năng gan suy yếu rõ rệt, các triệu chứng bệnh bộc lộ.

Rất nhiều người phát hiện được bệnh ở giai đoạn này vì thấy được các dấu hiệu bất thường của cơ thể. Khi thấy được các triệu chứng của xơ gan thì thường bệnh đã có diễn biến trở nặng.

3, Nguyên nhân gây xơ gan

Như đã nói trên, có nhiều nguyên nhân dẫn tới xơ gan nhưng chúng ta thường thấy nguyên nhân xơ gan là do chế độ sinh hoạt không lành mạnh, uống nhiều bia rượu, do thực phẩm bẩn… Ngoài các nguyên nhân trên còn có các nguyên nhân khác gây nên tình trạng xơ gan như:

  • Do virus viêm gan B,C,D.
  • Nhiễm khuẩn, các bệnh về đường mật như tắc ống mật lâu ngày.
  • Do bệnh lý miễn dịch, cơ thể tự chống lại các tế bào gan, làm tế bào gan bị tổn thương dẫn đến viêm gan và cuối cùng gây xơ gan.
  • Rối loạn tuần hoàn: Ứ máu gan kéo dài, bệnh lý gan – tim do suy tim phải nặng kéo dài, tắc tĩnh mạch trên của gan do hội chứng Budd-Chiari,
  • Rối loạn chuyển hóa (bệnh Wilson, bệnh Hemochromatosis, thiếu alpha 1- antitrypsin là một protein được sản xuất ở tế bào gan có chức năng bảo vệ gan và phổi khỏi bị tổn thương).
  • Thiếu dinh dưỡng.
  • Các chất độc: Aflatoxin – đây là một tác nhân do một loại vi nấm có trong thức ăn và ngũ cốc để lâu ngày, có thể là nguyên nhân dẫn tới xơ gan.
  • Thuốc: Có một số loại thuốc có tác dụng phụ khi sử dụng lâu, thường xuyên sẽ gây xơ gan.
  • Bệnh lý di truyền.
  • Gan nhiễm mỡ nhưng nguyên nhân này thường ít gặp thì quá trình xơ gan ở gan nhiễm mỡ diễn ra chậm cần khoảng thời gian từ 10 đến 20 năm.

Nhiễm virus viêm gan B, C, D là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xơ gan và chiếm đến 90% trong tất cả các trường hợp.

Nguyên nhân gây xơ gan
Nguyên nhân gây xơ gan

4, Triệu chứng các giai đoạn của bệnh xơ gan

4.1, Giai đoạn xơ gan còn bù

Gan là bộ phận có khả năng bù trừ. Khi một phần gan nhỏ bị tổn thương, hư hại không thể thực hiện các chức năng của gan nữa thì những phần còn lại chưa bị ảnh hưởng sẽ vẫn có thể hoạt động được và “gánh” hết phần công việc của những phần bị tổn thương đấy. Vì vậy, trong giai đoạn xơ gan còn bù gan vẫn thực hiện nhiệm vụ của nó rất tốt chưa có biểu hiện của suy giảm chức năng gan. Tuy nhiên trong giai đoạn đầu, cơ thể người bệnh vẫn có thể xuất hiện các triệu chứng như:

  • Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, mất tập trung không làm việc được với cường độ bình thường, sợ thức ăn chứa nhiều dầu mỡ, sau khi ăn dầu mỡ thường cảm thấy đầy bụng, khó tiêu.
  • Có một số bệnh nhân thỉnh thoảng xuất hiện cơn đau nhẹ ở bên hạ sườn phải.
  • Lòng bàn tay ửng đỏ trong y học gọi đó là lòng bàn tay son.
  • Phần ngực, cổ, lưng có các đốm màu đỏ có hình hoa thị (sao mạch).

Các triệu chứng chỉ thoáng, người bệnh thường không để ý hoặc nghĩ đó là mệt mỏi bình thường nên ít phát hiện bệnh ở giai đoạn này.

4.2, Giai đoạn xơ gan mất bù

Giai đoạn còn bù thường diễn ra chậm, kéo dài từ vài tháng cho đến vài năm sau sẽ chuyển sang giai đoạn mất bù. Giai đoạn này người bệnh bắt đầu có những dấu hiệu của bệnh phát ra bên ngoài rất rõ ràng vì gan bị tổn thương nhiều không thể đảm nhiệm được chức năng của mình.

Cơ thể có những biểu hiện sau:

  • Bụng trương to, có cảm giác như chứa nước được gọi là cổ trướng hay báng bụng, mắt cá chân có thể sưng to lên, khi ấn vào hơi lõm.
  • Da vàng, mắt vàng do tăng nồng độ Bilirubin trong máu. Dễ bị chảy máu cam, chảy máu lợi, chân răng, bầm tím khi tiêm chích.
  • Cơ thể mệt mỏi, chán ăn, suy nhược cơ thể, sụt cân nhanh.
  • Khi sờ bên hạ sườn phải có thể cảm nhận được gan cứng chắc và bờ sườn bên trái thấy lá lách lớn bất thường.
  • Bệnh nhân nữ có thể có dấu hiệu kinh nguyệt không đều, bị rối loạn hoặc mất kinh, bệnh nhân nam thì bị bất lực.
  • Có thể có những tác động đến thần kinh như mất khả năng tập trung, tập trung kém, dễ mệt mỏi, không có sức để làm việc, mất ngủ hoặc khó đi vào giấc ngủ. Trong các trường hợp nặng có thể bị mất kiểm soát, kích động, vật vã rồi dần rơi vào trạng thái hôn mê, nôn ra máu dẫn đến tử vong.

Để tránh được tình trạng bệnh diễn biến nặng, bạn nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện ra bệnh sớm, điều trị sẽ dễ dàng hơn và để lại ít biến chứng.

Triệu chứng xơ gan giai đoạn xơ gan mất bù
Triệu chứng xơ gan giai đoạn xơ gan mất bù

5, Đối tượng có nguy cơ bị xơ gan

Các đối tượng dễ mắc bệnh xơ gan:

  • Người đang mắc bệnh về gan như viêm gan virus B, C, D, gan nhiễm mỡ nhưng không tuân thủ phương pháp chữa bệnh của bác sĩ hoặc không điều trị.

Các bệnh về gan thường diễn biến âm thầm và rất ít khi biểu hiện ra bên ngoài nên khó phát hiện sớm, khi bệnh có diễn biến trở nặng sẽ biến chứng thành xơ gan, ung thư gan.

  • Người sử dụng nhiều rượu bia, thuốc lá

Trong thuốc lá có hoạt chất nicotin. Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ cao dẫn tới ung thư phổi và ung thư gan. Và đối với bia rượu cũng như vậy, việc dung nạp quá nhiều cồn độc hại vào trong cơ thể sẽ làm cho lá gan bị tổn thương gây xơ hóa gan.

  • Người béo phì và mắc bệnh tiểu đường

Người bị béo phì có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ, khi bệnh không được phát hiện kịp thời và không điều trị đúng cách có thể sẽ biến chứng thành xơ gan.

Bệnh tiểu đường sẽ làm nguy cơ mắc ung thư gan tăng lên 3 lần so với người bình thường.

  • Stress, căng thẳng, tinh thần thiếu lạc quan

Stress là một bệnh về tâm lý, khiến cơ thể mệt mỏi, chán nản  đồng thời làm cho hệ miễn dịch bị suy giảm, gan dễ bị tấn công bởi các virus viêm gan.

Luôn lạc quan, vui vẻ, tinh thần khỏe mạnh là yếu tố rất lớn để giúp cơ thể khỏe mạnh, chống lại được các bệnh tật xung quanh.

  • Người có thói quen sinh hoạt, ăn uống không lành mạnh, thiếu khoa học

Xơ gan thường gặp ở người trung niên có sức đề kháng kém nhưng ngày nay đối tượng mắc xơ gan ngày càng trẻ hóa do tình trạng ăn uống không điều độ, ăn không đúng bữa, tiêu thụ đồ ăn vặt nhiều, thức khuya, ít ngủ,… ở các bạn trẻ diễn ra rất phổ biến. Với chế độ sinh hoạt như vậy, hệ miễn dịch của gan kém khiến gan dễ nhiễm bệnh.

Để hạn chế các bệnh nói chung và bệnh về gan nói riêng chúng ta cần cân bằng chế độ sinh hoạt hằng ngày, ăn uống đủ chất, tập thể dục thường xuyên, tăng cường sức khỏe bản thân.

Đối tượng có nguy cơ bị xơ gan
Đối tượng có nguy cơ bị xơ gan

6, Biến chứng của xơ gan

Xơ gan gây ra những biến chứng rất nặng có thể dẫn đến tử vong.

  • Cổ chướng, phù chân: Xơ gan là tăng áp lực tĩnh mạch cửa, đạm trong máu giảm làm chân tay phù, bụng phình to ra tích chứa nước và gây nhiễm trùng dịch báng. Bệnh nhân có thể bị đau bụng, tiêu chảy và sốt. Có một số trường hợp bệnh nhân không có biểu hiện gì đến khi hút dịch báng ra đem đi xét nghiệm mới phát hiện bị nhiễm trùng dịch báng.
  • Ngoài biến chứng nhiễm trùng dịch báng, xơ gan còn gây nên nhiễm trùng đường máu, viêm phổi,… vì cơ thể mất đi chức năng đào thải của gan chất độc tích tụ trong cơ thể.
  • Biến chứng hôn mê do suy gan nặng: Gan bị hư tổn gần như hoàn toàn không còn chức năng chuyển hóa, đào thải chất độc ra khỏi cơ thể và đặc biệt là độc tố amoniac NH3. Các độc tố  sẽ tích tụ lại trong gan và theo đường máu đi đến hệ thần kinh trung ương làm rối loạn sự hoạt động của não và hệ thần kinh có triệu chứng gồm: rối loạn tri giác, người bệnh không được minh mẫn, lú lẫn rồi có thể dẫn đến hôn mê, có trường hợp nặng sẽ rơi vào tình trạng hôn mê sâu.
  • Khi xuất hiện tình trạng xơ gan thì khả năng bệnh sẽ biến chứng thành ung thư gan là rất cao. Để hạn chế được khả năng đấy, thì cứ 6 tháng bệnh nhân cần phải xét nghiệm AFP- là chất do tế bào ung thư gan sản sinh ra và siêu âm gan, bụng.
  • Xuất huyết tiêu hóa: Bệnh nhân có thể nôn, ói ra máu. Các tĩnh mạch thực quản, tĩnh mạch ở đáy dạ dày bị căng phồng quá mức và vỡ ra, làm cho bệnh nhân ói ra máu. Sự mất máu đột ngột, mất máu quá nhiều có thể gây choáng, tụt huyết áp. Nếu không được xử lý kịp thời có thể sẽ gây tử vong.
  • Hội chứng gan – thận: Trên nền xơ gan bệnh nhân có thể bị suy thận, bệnh nhân có triệu chứng tiểu ít dần và cuối cùng là không đi tiểu nữa. Nếu không được can thiệp sớm, bệnh nhân có thể tử vong do tích lũy chất độc quá nhiều trong cơ thể.
Biến chứng của xơ gan
Biến chứng của xơ gan

7, Các xét nghiệm chẩn đoán xơ gan

Thông thường khi đến thăm khám bệnh, bệnh nhân cần cung cấp các thông tin như: tuổi, tiền sử mắc bệnh như viêm gan B, C, D, gan nhiễm mỡ, các thuốc đang sử dụng bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng,… mà người bệnh đang sử dụng, có lạm dụng rượu bia, thuốc lá hay không,… để có thể xác định, tìm ra được một số yếu tố làm tăng nguy cơ xơ gan.

Để chẩn đoán bệnh và xác định rõ mức độ tổn thương của gan, bệnh nhân cần phải làm các xét nghiệm và thực hiện những kiểm tra sau:

Khám thể chất (những dấu hiệu của bệnh bộc lộ ra bên ngoài có thể thấy và cảm nhận)

Bệnh nhân xơ gan có các dấu hiệu bên ngoài như: vàng da, vàng mắt, có các vết thâm bầm tím trên da, lòng bàn tay son, mạch máu mạng nhện. Bác sĩ sẽ tìm ra các biểu hiện này để xác định nhanh người bệnh có đang mắc bệnh xơ gan hay không.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu sẽ biết được mức độ tổn thương của gan và nó sẽ được thể hiện qua:

  • Nồng độ Bilirubin trong máu cao.
  • Men gan tăng (Xác định tình trạng viêm của gan).
  • Các yếu tố đông máu và nồng độ albumin giảm thấp hơn so với mức bình thường.
  • Độ Natri thấp.
  • Số lượng các dạng bạch cầu cao, đặc biệt là bạch cầu trung tính ( thấy được mức độ viêm).
  • Sự có mặt của các tự kháng thể (có thể chẩn đoán được là viêm gan tự miễn hoặc là xơ gan ứ mật nguyên phát).
  • Nồng độ hemoglobin trong tế bào máu cao (bệnh huyết sắc tố).
  • Mức độ alpha-fetoprotein tăng cao bất thường (có sự xuất hiện của tế bào ung thư gan).
  • Mức độ Creatinin cao ( phản ánh mức độ lọc của thận, Creatinin cao là dấu hiệu của bệnh thận – yếu tố xác định xơ gan giai đoạn cuối).
  • Tìm dấu hiệu thiếu máu do xuất huyết nội.
  • Qua xét nghiệm gan siêu vi, kiểm tra được viêm gan B, C.
Các xét nghiệm chẩn đoán xơ gan
Các xét nghiệm chẩn đoán xơ gan

Xét nghiệm hình ảnh

Những xét nghiệm hình ảnh dùng trong chẩn đoán xơ gan:

  • Siêu âm tổng quát.
  • Siêu âm đàn hồi gan.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT).
  • Cộng hưởng từ gan (MRI).

Việc xét nghiệm hình ảnh trong xơ gan sẽ cho biết kích thước, hình dạng, kết cấu của gan, xác định tình trạng xơ hóa, nhiễm mỡ.

Ngoài ra bác sĩ có thể yêu cầu thêm soi ngược dòng mật, tụy, nội soi đường tiêu hóa để phát hiện xuất huyết, trạng thái tĩnh mạch của cơ quan tiêu hóa.

Xét nghiệm sinh thiết

Sinh thiết giúp chẩn đoán xơ gan, mức độ xơ hóa và ung thư gan.

8, Phương pháp điều trị xơ gan

Muốn điều trị bệnh thì cần phải nắm được căn nguyên của bệnh đó và đối với xơ gan cũng vậy. Các xét nghiệm nêu trên đều có một mục đích là tìm ra nguyên nhân gây nên xơ gan ở người bệnh. Dựa vào nguyên nhân gây bệnh đó mà bác sĩ sẽ cho ra các phương pháp điều trị khác nhau. Khắc phục được cái gốc gây bệnh sẽ làm chậm lại sự phát triển hoặc điều trị được xơ gan, kết quả điều trị phụ thuộc vào tình trạng bệnh hiện tại nếu đã đến thể xơ gan mất bù thì cơ thể đáp ứng rất kém với các phương pháp điều trị, vì vậy phát hiện sớm sẽ làm giảm nguy cơ biến chứng và có thể chữa trị được hoàn toàn.

Phương pháp điều trị xơ gan
Phương pháp điều trị xơ gan
  • Đối với người bị xơ gan do uống nhiều bia rượu và các nguyên nhân do sinh hoạt.

Điều trị bằng cách ngưng sử dụng bia rượu, sinh hoạt, ăn uống điều độ, sử dụng các thuốc, thực phẩm chức năng phục hồi chức năng gan.

  • Nguyên nhân do nhiễm virus viêm gan B và xơ gan giai đoạn đầu.

Sử dụng các thuốc kháng virus như Lamivudine, Adefovir, Entecavir, Tenofovir trong thời gian vài năm để kiểm soát virus, làm chậm quá trình xơ hóa hay giảm mức độ xơ gan. Việc sử dụng thuốc như thế nào và liều lượng ra sao thì bắt buộc cần phải có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

  • Nhiễm virus viêm gan C

Hiện nay viêm gan C có thể điều trị triệt để bằng thuốc mà không cần dùng đến thuốc chích. Thuốc điều trị viêm gan C có khả năng điều trị hoàn toàn trên 90%, để lại ít tác dụng phụ không nghiêm trọng và điều trị được ở tất cả các giai đoạn của bệnh. Các thuốc điều trị đang được lưu hành tại Việt Nam gồm có: Daclatasvir, Sofosbuvir. Thuốc phối hợp Sofosbuvir – Ledipasvir.

  • Phác đồ điều trị cho xơ gan do bệnh Wilson sẽ là cách điều trị riêng biệt (D-penicillamin, kẽm, …).
  • Trong trường hợp bệnh nhân bị xơ gan quá nặng không có khả năng điều trị nữa thì sẽ có biện pháp ghép gan. Điều này cần có nguồn gan cho như từ người thân hay người chết não hiến tặng.

9, Cách phòng ngừa xơ gan

  • Hạn chế sử dụng đồ uống có cồn như bia rượu, không sử dụng thuốc lá.
  • Ăn uống đúng bữa, đủ chất, chọn lọc sử dụng thực phẩm sạch.
  • Tạo chế độ sinh hoạt khoa học, ngủ đúng giờ, không nên thức khuya nhiều ngày ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng, tập thể dục thể thao, tăng cường sức khỏe cơ thể.
  • Khám sức khỏe tổng quát định kỳ ít nhất 6 tháng 1 lần để phát hiện bệnh sớm.

10, Một số câu hỏi liên quan

10.1, Bệnh xơ gan sống được bao lâu?

Trong một số trường hợp bị nhẹ phát hiện sớm mầm bệnh thì có thể điều trị khỏi hoàn toàn bệnh, còn đối với trường hợp nặng thì tùy vào tình trạng sức khỏe của người bệnh, khả năng đáp ứng các biện pháp điều trị thì sẽ có thời gian sống khác nhau nhưng thông thường sẽ có khoảng thời gian sống như sau:

  • Giai đoạn đầu: có thể điều trị khỏi hoàn toàn hoặc thời gian sống kéo dài từ 15 đến 20 năm.
  • Giai đoạn 2: Kéo dài từ 6 đến 10 năm
  • Giai đoạn cuối: Tỷ lệ tử vong cao có thể sống được từ 1 đến 3 năm.

10.2, Xơ gan có phục hồi được không?

Xơ gan trong giai đoạn còn bù nếu được điều trị đúng cách thì vẫn có thể phục hồi lại được và có thể chữa khỏi. Xơ gan mất bù hay xơ gan giai đoạn cuối thì các phương pháp chữa bệnh chỉ mang tính kiểm soát, làm chậm lại sự phát triển của bệnh, lúc đó gan không còn khả năng phục hồi lại hoàn toàn được nữa.

Xơ gan có phục hồi được không?
Xơ gan có phục hồi được không?

10.3, Xơ gan giai đoạn cuối có điều trị được không?

Như đã nói ở trên, khi xơ gan đã đến giai đoạn cuối thì việc điều trị khỏi hoàn toàn là không thể. Các phương pháp chữa trị chỉ kéo dài thời gian sống của bệnh nhân, làm giảm các biến chứng, làm chậm quá trình phát triển của bệnh. Vì vậy việc phát hiện sớm mầm bệnh sẽ kiểm soát và có thể chữa trị khỏi hoàn toàn xơ gan.

Xem thêm:

Viêm gan B: Nguyên nhân, triệu chứng, biện pháp phòng ngừa

Trả lời (Quy định duyệt bình luận)

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

The maximum upload file size: 1 MB. You can upload: image. Drop file here