Enter your keyword

Vàng da sơ sinh ở trẻ sơ sinh
5 (100%) 2 votes

I. TỔNG QUAN

Vàng da là sự biến đổi sang màu vàng ở da hoặc ở mắt, thường xảy ra ở trẻ sơ sinh. Sự đổi màu này là do một chất màu vàng được gọi là bilirubin. Trẻ sơ sinh có nồng độ bilirubin trong máu cao sẽ hình thành màu vàng khi bilirubin tích tụ ở da.

vàng da ở trẻ sơ sinh

Hình ảnh: vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh hoặc vàng lòng bàn tay hoặc bàn chân là tình trạng cấp cứu. Xét nghiệm máu cấp phải được thực hiện trong những trường hợp này.
Vàng da không phải một bệnh, mà là 1 triệu chứng của việc tăng nồng độ bilirubin trong máu. Vàng da không gây đau, nhưng ở một số trẻ sơ sinh, biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra nếu tăng nồng độ bilirubin mà không được điều trị kịp thời. Vàng da là dấu hiệu để nhận biết những trẻ sơ sinh có thể có nguy cơ tiến triển thành tăng bilirubin máu nặng. Tăng bilirubin máu nặng có thể gây nhiễm độc hệ thần kinh trung ương ở trẻ sơ sinh, dẫn đến tổn thương não.

II. TRIỆU CHỨNG VÀNG DA

Vàng da ban đầu có làm cho da bị vàng. Sau đó, phần trắng của mắt (củng mạc) có thể có màu vàng.

trẻ sơ sinh vàng da

Sự thay đổi màu sắc:

– Chú ý thấy ở mặt đầu tiên, và có thể tiến triển xuống ngực, bụng, cánh tay, và cuối cùng là chân. Tuy nhiên, ở một số trẻ sơ sinh, tiến triển từ đầu đến chân của vàng da có thể bị che đậy và vàng da xuất hiện luôn trên toàn bộ cơ thể.

– Có thể kiểm tra bằng cách ấn 1 ngón tay lên trán hoặc mũi trẻ. Nếu da bị vàng thì sẽ xuất hiện màu vàng khi bạn nhấc tay khỏi da trẻ.

– Có thể theo dõi ở một số trẻ bằng cách ấn vào các điểm ở ngực, hông, và đầu gối để kiểm tra nếu vàng da tiến triển.

– Cần được kiểm tra trước khi con bạn ra viện. Nếu con bạn về nhà trước 72 giờ sau sinh, bạn sẽ cần theo dõi màu da của trẻ ở nhà hàng ngày. Ngoài ra, con bạn cần khám bác sĩ trong vòng 1-3 ngày sau khi về nhà.

Các dấu hiệu của tình trạng vàng da xấu đi

– Hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu bạn thấy bất kỳ triệu chứng nào dưới đây:

  1. Nếu màu vàng ở đầu gối hoặc thấp hơn, nếu màu vàng đậm hơn (vàng chanh sang vàng cam), hoặc nếu “màu trắng” của mắt xuất hiện vàng.
  2. Nếu bé khó cho bú.
  3. Nếu khó đánh thức con bạn dậy.
  4. Nếu con bạn kích thích và khó dỗ.
  5. Nếu con bạn ưỡn cổ hoặc ưỡn người.

III. NGUYÊN NHÂN VÀNG DA

Vàng da là do sự tích tụ bilirubin trong máu.

Bilirubin được hình thành khi tế bào hồng cầu bị phá hủy. Bilirubin (một chất màu vàng) được vận chuyển khỏi gan, và sau đó bài tiết qua phân và nước tiểu. Nồng độ bilirubin tăng khi bilirubin sản xuất nhanh hơn quá trình loại bỏ.

nguyên nhân vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da thì rất thường gặp ở trẻ sơ sinh, vì trong thời kỳ này lượng bilirubin sản xuất ra gấp 2-3 lần so với tuổi trưởng thành. Vàng da sơ sinh lành tính, gặp ở hầu hết trẻ sơ sinh, là do tăng bilirubin từ nhẹ đến trung bình và thường không gây hại cho trẻ sơ sinh. Xuất hiện trong 72-96 giờ sau sinh, và thường biến mất sau 1-2 tuần sau sinh. Ở trẻ sơ sinh 35-37 tuần tuổi thai và những trẻ vàng da nặng thì vàng da có thể cần nhiều thời gian hơn để biến mất.

Trẻ sơ sinh với nồng độ bilirubin trong máu cao hơn thì gọi là tăng bilirubin máu nặng, một tình trạng nặng hơn vàng da sinh lý. Trẻ sơ sinh có thể xuất hiện tăng bilirubin máu nặng trong vòng 24 giờ đầu sau sinh. Nếu điều này xảy ra, bạn phải gọi bác sĩ ngay.

Một lý do làm nồng độ bilirubin cao hơn ở trẻ sơ sinh là có nhiều tế bào hồng cầu bị phá hủy (và kết quả là nhiều bilirubin được tạo ra). Điều này có thể do:

  1. Bầm tím và chấn thương nhẹ khi sinh.
  2. Nếu nhóm máu mẹ và con không tương tích; hệ miễn dịch của mẹ tấn công các tế bào hồng cầu của con.
  3. Nguyên nhân di truyền gây phá hủy hồng cầu (như thiếu enzym G6PD). Bilirubin cũng được thải chậm hơn ở trẻ sơ sinh so với người lớn vì gan và ruột của trẻ sơ sinh chưa trưởng thành.

Vàng da đôi khi gặp ở trẻ sơ sinh bú mẹ vì 2 lý do sau:

– Thất bại trong việc bú mẹ xảy ra khi trẻ sơ sinh không được cung cấp đủ lượng sữa mẹ vì khó cho bú, hoặc mẹ không cung cấp sữa đủ. Những trẻ này sẽ bị sụt cân, do đó làm tăng nồng độ bilirubin. Tăng cung cấp sữa mẹ, cho bú thường xuyên, và đảm bảo ngậm bắt vú tốt là cách điều trị tốt nhất khi vàng da do cung cấp không đủ.

– Vàng da do sữa mẹ được cho là do gan và ruột của trẻ sơ sinh chưa trưởng thành, dẫn đến quá trình loại bỏ bị chậm hơn. Vàng da bắt đầu vào tuần đầu sau sinh, đạt đỉnh trong tuần thứ 2 sau sinh, và giảm dần trong những tuần tiếp theo. Vàng da ở trẻ bú mẹ không phải là lý do ngừng cho bú mẹ miễn là trẻ bú tốt, tăng cân. Trẻ vàng da do bú mẹ thì hiếm khi phải điều trị trừ phi tăng bilirubin máu nặng. Tất cả trẻ sơ sinh bị vàng da đều cần được theo dõi bởi bác sĩ.

Với cả 2 trường hợp này thì người mẹ cần được khuyến khích tiếp tục cho bú vì lợi ịch của sữa mẹ.

IV. CHẨN ĐOÁN VÀNG DA

Vàng da ở trẻ sơ sinh có thể được chẩn đoán bằng cách thăm khám trẻ và xét nghiệm nồng độ bilirubin trong máu. Xét nghiệm máu bằng cách lấy một lượng nhỏ máu (nhỏ hơn 1/2 thìa cà phê hoặc 2.5 mL). Kết quả xét nghiệm máu ở hầu hết các bệnh viện thường có trong vòng vài giờ. Vàng da ngoài 1 tuần tuổi cần được xem xét vì khi đó hiếm khi là do tình trạng nặng (tắc nghẽn việc thải bilirubin do ứ mật). Ở một số bệnh viện, sàng lọc bilirubin cao ban đầu được thực hiện bằng 1 thiết bị đo bilirubin qua da (gọi là sàng lọc qua da). Khi đo qua da vượt quá giá trị bình thường, thì xét nghiệm máu được thực hiện.

V. BIẾN CHỨNG VÀNG DA

Những trẻ có nồng độ bilirubin máu đạt mức nguy hiểm, thì bilirubin có thể xâm nhập vào não và gây các tổn thương có thể hồi phục ( gọi là bệnh não bilirubin cấp) hoặc tổn thương vĩnh viễn ( gọi là vàng da nhân hoặc bệnh não bilirubin mạn).

Theo dõi thường xuyên và điều trị cấp cứu sớm vàng da nguy cơ cao có thể giúp ngăn ngừa tăng bilirubin máu nặng.

VI. ĐIỀU TRỊ VÀNG DA

Mục tiêu của điều trị vàng da là làm giảm nồng độ bilirubin nhanh chóng và an toàn.

Trẻ sơ sinh vàng da nhẹ có thể không cần điều trị. Trẻ sơ sinh có nồng độ bilirubin cao sẽ cần được điều trị.

Vàng da thường gặp ở trẻ đẻ non (những trẻ đẻ trước 38 tuần thai). Trẻ đẻ non có thể dễ bị tổn thương khi tăng bilirubin máu hơn vì nhiễm độc não xảy ra ở nồng độ bilirubin thấp hơn trẻ đủ tháng. Do đó, trẻ đẻ non được điều trị khi mức bilirubin thấp hơn, nhưng phương pháp điều trị là tương tự.

điều trị vàng da ở trẻ em

1. Khuyến khích cho bú

Cung cấp đủ sữa mẹ hoặc sữa công thức là một phần quan trọng trong việc ngăn ngừa và điều trị vàng da vì giúp thúc đẩy quá trình loại bỏ sắc tố vàng qua phân và nước tiểu. Bạn sẽ biết con bạn có đủ sữa mẹ hoặc sữa công thức khi trẻ làm ít nhất bỉm ướt 1 ngày, màu của phân từ xanh đậm đến vàng, và trẻ hài lòng sau khi bú.

điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh

2. Ánh sáng liệu pháp

Ánh sáng liệu pháp là cách điều trị phổ biến nhất với vàng da sơ sinh. Với hầu hết các trường hợp, thì chỉ cần ánh sáng liệu pháp. Bằng cách cho da trẻ tiếp xúc với ánh sáng xanh, giúp phá vỡ bilirubin thành những phần nhỏ dễ loại bỏ qua phân và nước tiểu. Điều trị bằng ánh sáng liệu pháp bằng cách sử dụng ánh sáng xanh đặc biệt, như LED xanh, và thành công với hầu hết trẻ sơ sinh.

Ánh sáng liệu pháp thường được thực hiện trong bệnh viện, nhưng trong một số trường hợp, có thể làm tại nhà nếu trẻ khỏe mạnh và nguy cơ biến chứng thấp.

Trẻ sơ sinh đang dùng ánh sáng liệu pháp thì càng nhiều da tiếp xúc với ánh sáng càng tốt. Trẻ sơ sinh thường loại bỏ quần áo (hoặc chỉ mặc bỉm) nhưng mang bịt mắt để bảo vệ mắt. Điều quan trọng là đảm bảo rằng đèn không tạo nhiệt quá mức, có thể làm bỏng da trẻ sơ sinh. Ở một số cơ sở, chăn ánh sáng liệu pháp cũng được sử dụng. Ánh sáng liệu pháp cần được làm liên tục, chỉ dừng khi bú.

Trước đây tiếp xúc với ánh sáng mặt trời được cho là có ích, nhưng hiện nay không được khuyến cáo do nguy cơ cháy nắng. Cháy nắng không xảy ra với đèn khi sử dụng ánh sáng liệu pháp đúng cách.

Dừng ánh sáng liệu pháp khi nồng độ bilirubin giảm xuống mức an toàn. Không phải là bất thường nếu trẻ vẫn vàng da sau khi dừng ánh sáng liệu pháp.

Tác dụng phụ:

– Ánh sáng liệu pháp rất an toàn nhưng có thể có tác dụng phụ tạm thời, bao gồm ban da và phân lỏng. Quá nóng và mất nước có thể xảy ra nếu trẻ không bú đủ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Do đó, màu da, nhiệt độ cơ thể, và số bỉm ướt của trẻ cần được theo dõi sát.

– Hiếm gặp là một số trẻ xuất hiện hội chứng trẻ da đồng, sự đổi màu da và nước tiểu sang màu đồng xám đậm. Hội chứng trẻ da đồng không gây hại và dần dần biến mất mà không cần điều trị sau vài tuần.

– Mất nước – Điều quan trọng với trẻ dùng ánh sáng liệu pháp là nhận đủ dịch (sữa mẹ hoặc bổ sung) vì bilirubin được bài tiết qua phân và nước tiểu. Bú mẹ hoặc bú bình cần tiếp tục khi chiếu đèn. Sử dụng nước đường đường uống là không cần thiết. Ở một số trẻ có mất nước nặng, thì có thể cần truyền dịch tĩnh mạch.

3. Thay máu

Thay máu là một thủ thuật cấp cứu giúp nhanh chóng làm giảm nồng độ bilirubin. Thay máu có thể được thực hiện ở trẻ sơ sinh không đáp ứng với các điều trị khác và có dấu hiệu hoặc có nguy cơ thần kinh đáng kể của nhiễm độc bilirubin.

VII. PHÒNG NGỪA TĂNG BILIRUBIN MÁU NẶNG

Phòng ngừa tăng bilirubin máu nặng là rất quan trọng để phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Trẻ sơ sinh có nguy cơ tăng bilirubin máu cần được theo dõi sát.

– Sàng lọc

Các chuyên gia hàng đầu khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh cần được kiểm tra nồng độ bilirubin trước khi về nhà. Điều này đặc biệt đúng với trẻ sơ sinh vàng da trước 24 giờ tuổi.

– Theo dõi

Cha mẹ cần theo dõi sát trẻ sơ sinh nếu vàng da tiến triển. Tăng bilirubin máu thường rất dễ phòng ngừa và điều trị, nhưng biến chứng có thể nghiêm trọng và không hồi phục nếu trì hoãn điều trị. Bạn nên gọi ngay cho bác sĩ nếu bạn lo lắng về vàng da nặng lên.

– Điều trị kịp thời

Trẻ sơ sinh tăng nồng độ bilirubin cần được điều trị bởi bác sĩ để giảm nồng độ bilirubin 1 cách an toàn và ngăn ngừa các nguy cơ tổn thương não. Cha mẹ không nên trì hoãn điều trị vì bất cứ lý do nào.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *