Phát hiện và phòng ngừa vàng da ở trẻ sơ sinh như thế nào?

Nhathuocngocanh.com – Trẻ sơ sinh là những đối tượng nhạy cảm và dễ nhiễm bệnh nếu như không được chăm sóc cẩn thận, kỹ lưỡng. Vàng da sơ sinh là hiện tượng phổ biến nhất thường gặp ở những em nhỏ, có thể là vàng da sinh lý hoặc vàng da bệnh lý. Hãy cùng nhà thuốc Ngọc Anh tìm hiểu kỹ về căn bệnh này và cách phòng tránh chúng.

Phát hiện và phòng ngừa vàng da sơ sinh
Phát hiện và phòng ngừa vàng da sơ sinh

1, Bệnh vàng da sơ sinh là gì?

Vàng da sơ sinh là hiện tượng da và kết mạc mắt của trẻ chuyển màu vàng, nguyên nhân là do nồng độ bilirubin tăng cao trong quá trình vỡ hồng cầu. Vàng da sơ sinh là một tình trạng phổ biến thường gặp ở trẻ sơ sinh. Theo thống kê cho thấy khoảng 60% trẻ đủ tháng và 80% trẻ sinh non sẽ mắc tình trạng vàng da sơ sinh này.

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh lý mà người ta phân chia thành vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Tình trạng bệnh ở mức độ nhẹ là vàng da sinh lý, nhưng nếu tiến triển ở mức độ nghiêm trọng sẽ được xếp vào nhóm vàng da bệnh lý. Vàng da sơ sinh ở trẻ không quá nguy hiểm nhưng nếu không được nhận biết và điều trị sớm cho trẻ thì có thể để lại nhiều biến chứng, nguy hiểm nhất là nhiễm độc thần kinh, có thể để lại di chứng não hoặc dẫn đến tử vong ở trẻ.

1.1. Vàng da sơ sinh sinh lý ở trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh có mật độ hồng cầu trong máu rất lớn, nhưng đời sống của hồng cầu ngắn do chứa HbF, do đó khi hồng cầu vỡ sẽ giải phóng toàn bộ các yếu tố bên trong nó, trong đó có bilirubin, từ đó làm tăng quá trình chuyển hóa các bilirubin tự do. Ở giai đoạn này, chức năng hoạt động gan của trẻ nhỏ còn thấp, khả năng bài tiết mật qua gan chưa hoàn thiện nên không điều hòa được nồng độ bilirubin, gây nên tình trạng vàng da, vàng kết mạc.

Vàng da sinh lý thường gặp ở trẻ đủ tháng, sức khỏe bình thường và có những đặc điểm sau:

  • Tình trạng vàng da xuất hiện từ ngày thứ 3 sau khi sinh.
  • Hiện tượng vàng da, vàng kết mạc tự biến mất trong vòng 1 tuần (lâu nhất là 10 ngày).
  • Tình trạng bệnh nhẹ, chỉ xuất hiện vàng da ở vùng cổ mặt, ngực và phần bụng phía trên rốn.
  • Không có các triệu chứng như ngủ li bi, bỏ bú, thiếu máu, gan lách to.
  • Nồng độ bilirubin trong máu không quá 12 mg%.
  • Tốc độ tăng nồng độ bilirubin trong máu không quá 5 mg%/ 24 giờ.

Để cải thiện tình trạng vàng da sinh lý chỉ cần cho trẻ bú sữa mẹ đầy đủ mà không cần can thiệp các biện pháp y tế.

1.2. Vàng da sơ sinh bệnh lý ở trẻ nhỏ

Vàng da bệnh lý là tình trạng vàng da ở trẻ sơ sinh xuất hiện sớm và mức độ tiến triển bệnh nhanh, nghiêm trọng. Cần theo dõi trẻ ngay từ khi mới sinh để kiểm soát được tình trạng bệnh này.

Vàng da bệnh lý thường được nhận biết qua các dấu hiệu sau:

  • Trên da xuất hiện những khoảng màu vàng đậm rất sớm, chỉ trong 1 đến 2 ngày sau khi sinh.
  • Vàng da xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể như mặt, mắt, tay, chân, bụng.
  • Tình trạng không tự biến mất nếu như không được can thiệp điều trị (21 ngày đối với trẻ sinh non và 14 ngày đối với trẻ sinh đủ tháng).
  • Trẻ có một số các triệu chứng như buồn nôn, nôn, trớ, bỏ bú, quấy khóc, có thể có sốt nhẹ, phân bạc màu.
  • Vàng da bệnh lý dễ gặp nhất là ở trẻ sinh non thiếu tháng (trẻ sinh non dưới 35 tuần tuổi thai).

Trẻ bị vàng da bệnh lý cần được tham gia điều trị sớm nhất có thể để hạn chế tối đa các biến chứng trên hệ thần kinh.

2, Nguyên nhân gây tình trạng vàng da sơ sinh

Có nhiều các nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến tình trạng vàng da sơ sinh, trong đó một số nguyên nhân chính bao gồm:

  • Tăng quá trình sản xuất bilirubin: Bilirubin là một sắc tố có màu vàng cam, được giải phóng trong quá trình hồng cầu vỡ trong máu. Khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao sẽ dẫn đến tình trạng vàng da ở trẻ. Quá trình giải phóng bilirubin thường đường kích thích trong các trường hợp như bất đồng nhóm máu mẹ con (mẹ có nhóm máu O, con nhóm máu A hoặc B hoặc mẹ nhóm máu Rh trừ, con nhóm máu Rh cộng); trẻ mắc bệnh lý màng hồng cầu, Thalassemia, thiếu hụt men G6PD; xuất hiện vết bầm máu to khi trẻ mới sinh.
  • Quá trình tái hấp thu bilirubin từ ruột tăng cao: Nguyên nhân của tình trạng này là do trẻ bị tắc ruột non, hẹp môn vị, tắc ruột phân su, trẻ sử dụng thuốc gây liệt ruột hay trẻ bị phình đại tràng bẩm sinh.
  • Giảm chức năng chuyển hóa bilirubin ở trẻ: Tình trạng này thường gặp ở trẻ mắc hội chứng Crigler- Naajar, hội chứng Gilbert, suy giáp trạng bẩm sinh, rối loạn một số enzyme trong cơ thể, trẻ bị thiếu hụt hormone, trẻ sinh non thiếu tháng, mẹ mắc chứng tiểu đường thai kỳ.
  • Một nguyên nhân khác cũng có thể dẫn đến tình trạng vàng da là do trẻ bú sữa mẹ không đủ, dẫn đến tình trạng trẻ mất nước, thiếu hụt năng lượng, từ đó kích thích quá trình tăng tái hấp thu bilirubin từ ruột, gây vàng da.

3, Dấu hiệu nhận biết tình trạng vàng da ở trẻ sơ sinh

Tình trạng vàng da thường dễ nhận biết nhất khi bắt đầu xuất hiện trên mặt và kết mạc mắt, sau đó lan dần tới các vùng da khác trên cơ thể như tay, chân, thân người, lòng bàn tay, lòng bàn chân. Nên nhận biết dấu hiệu vàng da dưới ánh sáng tự nhiên, sử dụng tay ấn vào da trẻ khoảng 5 giây, sau đó buông ra và quan sát.

Ở các cơ sở y tế hiện nay thường kiểm tra vàng da bằng thiết bị đo bilirubin qua da, tuy nhiên có sai số khá cao từ 3 cho đến 5 mg%. Để chính xác hơn, trẻ sẽ được lấy máu xét nghiệm để xác định chính xác.

Vàng da ở trẻ sơ sinh
Vàng da ở trẻ sơ sinh

4, Biến chứng của vàng da sơ sinh

Vàng da ở trẻ sơ sinh không phải một tình trạng quá nguy hiểm nhưng nếu không được kịp thời điều trị (đối với vàng da bệnh lý) thì dễ để lại nhiều biến chứng cho trẻ. Biến chứng nguy hiểm nhất mà trẻ có thể mắc phải là bệnh não do bilirubin. Khi nồng độ bilirubin trong máu tăng quá cao mức cho phép, cùng với khả năng đào thải của gan còn kém, lượng bilirubin dư có nguy cơ thấm vào não và gây tổn thương não. Trong trường hợp nguy hiểm, các tổn thương não này không thể hồi phục được, làm ảnh hưởng tới sự phát triển sau này của trẻ.

Một số các triệu chứng của bệnh não cấp do tăng bilirubin bao gồm:

  • Trong giai đoạn đầu, trẻ thường có dấu hiệu vàng da nhiều, ngủ gà, bỏ bú hoặc bú kém, giảm trương lực cơ.
  • Trong giai đoạn tiếp theo, trẻ dễ bị kích thích, hay quấy khóc, có thể có sốt, lơ mơ, tăng hoặc giảm trương lực cơ bất thường, thiếu máu.
  • Khi bệnh não đã trở nên nghiêm trọng, hệ thần kinh đã bị tổn thương nặng và khó hồi phục được, trẻ thường có tư thể ưỡn người, ưỡn cổ, khó thét, không bú được, có cơn ngừng thở, hôn mê, co giật và có thể dẫn đến tử vong.

Một số các triệu chứng của bệnh não mạn tính do tăng bilirubin: trẻ sẽ có các biểu hiện của bại não thể, rối loạn thính lực, mắt nhìn trần, thiểu năng trí tuệ, có các dị tật ở các cơ quan.

Để hạn chế tối đa tỷ lệ gặp phải biến chứng nguy hiểm này, cha mẹ cần quan sát kỹ trẻ 7 ngày sau khi sinh và cho trẻ tham gia điều trị ngay khi nhận biết những dấu hiệu đầu tiên.

5, Phương pháp điều trị vàng da sơ sinh

Đối với trường hợp vàng da sơ sinh mức độ nhẹ, cho trẻ bú mẹ thường xuyên từ 8 đến 12 lần mỗi ngày sẽ giúp trẻ đào thải được lượng bilirubin dư thừa ra khỏi cơ thể. Tình trạng có thể tự hết trong vòng 7 đến 10 ngày mà không cần can thiệp điều trị.

Đối với những trường hợp nặng hơn và không thể tự hết, có thể can thiệp điều trị bằng 1 số các phương pháp sau:

5.1. Chiếu đèn

Phương pháp chiếu đèn là phương pháp điều trị phổ biến nhất hiện nay, được nhiều y bác sĩ sử dụng bởi tính hiệu quả và an toàn của nó, nhanh chóng làm giảm nồng độ bilirubin trong máu, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc chứng bệnh não cấp do tăng bilirubin.

Chiếu đèn giúp chuyển hóa bilirubin tự do sang dạng tan được trong nước, từ đó đào thải được qua đường niệu hoặc qua đường mật để xuống phân và đào thải ra ngoài. Trong quá trình chiếu đèn, trẻ sẽ được cởi hết quần áo, chỉ mặc tã và được che mắt để đạt được hiệu quả tốt nhất. Sau khi chiếu đèn liên tục, hiện tượng vàng da sẽ được cải thiện đáng kể.

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh lý mà thời gian chiếu đèn có thể dài hoặc ngắn. Với những trường hợp nồng độ bilirubin quá cao, để giảm thiểu các nguy hiểm trên não bộ, bác sĩ có thể cho trẻ chiếu đèn hai mặt để tăng hiệu quả.

Ưu điểm của phương pháp này chính là tính hiệu quả và an toàn mà nó đem lại. Tuy nhiên, chiếu đèn cũng để lại một số các tác dụng phụ như mất nước, tiêu chảy, thân nhiệt thay đổi thất thường, sạm da, tổn thương võng mạc mắt nếu không che mắt cho trẻ kỹ lưỡng. Có thể khắc phục các tác dụng phụ này bằng cách truyền dịch cho trẻ để tránh mất nước, cho trẻ bú thường xuyên, che mắt trẻ khi điều trị và sử dụng những nguồn sáng phù hợp.

Phương pháp chiếu đèn điều trị vàng da
Phương pháp chiếu đèn điều trị vàng da

5.2. Thay máu

Phương pháp này chỉ được sử dụng khi phương pháp chiếu đèn không đạt được hiệu quả mong muốn, được bác sĩ chỉ định khi tình trạng vàng da nghiêm trọng:

  • Vàng da đã xuất hiện ở lòng bàn tay và lòng bàn chân
  • Có triệu chứng của tổn thương hệ thần kinh (bú kém, li bì)
  • Nồng độ bilirubin trong máu trên 20 mg%.

6, Một số biện pháp phòng ngừa vàng da sơ sinh

Một số các biện pháp để phòng ngừa vàng da sơ sinh bao gồm:

  • Cho trẻ bú sữa mẹ đầy đủ, từ 8 đến 12 lần mỗi ngày để cơ thể trẻ không bị mất nước và đẩy nhanh quá trình đào thải bilirubin ra khỏi cơ thể. Với những trẻ không được bú sữa mẹ thì nên cho trẻ uống sữa ngoài, 30 đến 60 ml sữa mỗi 2 đến 3 giờ trong vòng 7 ngày sau khi sinh.
  • Chăm sóc và quan sát trẻ kỹ lưỡng trong tuần đầu sau sinh.
  • Người mẹ thực hiện xét nghiệm nhóm máu trước khi mang thai.

Qua bài viết, độc giả đã có thể hiểu rõ hơn về tình trạng vàng da thường gặp ở trẻ sơ sinh. Mong rằng với những kiến thức bổ ích trong bài viết có thể giúp những người mới làm mẹ hiểu được cách chăm sóc trẻ mới sinh cẩn thận và chu toàn, giữ gìn sức khỏe tốt nhất cho người con của mình.

Xem thêm:

Vàng da ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân, triệu chứng, cách chữa trị

Ngày viết:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *