Thuốc thanh nhiệt là gì? Những tác dụng của thuốc thanh nhiệt

Thuốc thanh nhiệt

Nhà Thuốc Ngọc Anh – Chủ đề: Thuốc Thanh Nhiệt

Nguồn sách: Dược lý dược cổ truyền – BSCKI. Nguyễn Tiến Dũng. Biên tập – Bác Sĩ. Nguyễn Tiến Dũng.

Thuốc thanh nhiệt là gì?

Thuốc thanh nhiệt là các thuốc có tác dụng chính là thanh lý nhiệt, chù yếu được dùng trong các trường hợp nhiệt bệnh sốt cao, nhiệt lỵ, mụn nhọt và âm hư nội nhiệt… Thuốc thanh nhiệt có tính hàn, thường quy vào các kinh phế, vị, tâm, can, đại tràng. Căn cứ công năng chủ trị, thuốc được chia thành các nhóm: thanh nhiệt tả hỏa, thanh nhiệt táo thấp, thanh nhiệt lương huyết, thanh nhiệt giải độc và thanh hư nhiệt…

Chứng lý nhiệt thường do ngoại tà nhập lý hóa nhiệt, hoặc do nội uất hóa hỏa dẫn đến. Chứng tà nhập lý hóa nhiệt có biểu hiện tương tự như các bệnh truyền nhiễm cấp tính, đặc biệt là chứng nhiễm trùng huyết, như sốt cao, ra nhiều mồ hôi, miệng khô, phiền táo, hôn mê, nói nhảm… Chứng nội uất hoá hoả có biểu hiện tương tự như các chứng nhiễm khuẩn nội tạng và biến chứng của nó.

Ví dụ như phế nhiệt dẫn đến ho nhiều đờm; vị nhiệt dẫn đến đaù đầu, sưng mộng răng; can hỏa thượng viêm dẫn đến mắt đỏ sưng thũng, đau đầu hoa mắt; can đởm thấp nhiệt dẫn đến hoàng đản, đau tức hạ sườn; vị tràng thấp nhiệt dẫn đến đau bụng tiết tả, lỵ chứng, nôn mửa…; huyết phận thực nhiệt gây ra ban chẩn, chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đại tiểu tiện ra máu, hôn mê, nói nhảm…

Tóm lại, nguyên nhân chủ yếu của chứng lý nhiệt ià do nhiễm vi sinh vật gây bệnh. Quá trình bệnh lý bao gồm: sốt, viêm, đau, đaụ bụng tiết tả… ngoài ra, chứng lý nhiệt còn bao gồm một số chứng bệnh liên quan nhứ xuất huyết, đau đầu chóng mặt, dị ứng, ung thư và các bệnh lý khác.

Tác dụng của thuốc thanh nhiệt

Tác dụng kháng khuẩn của thuốc thanh nhiệt là tác dụng chính liên quan đến công năng thanh tả lý nhiệt, ngoài ra thuốc thanh nhiệt còn có tác dụng hạ sốt, chống viêm, chống dị ứng, tác dụng lên hệ miễn dịch, kháng tể bào ung thư… Mỗi thuốc thanh nhiệt khác nhau lại có các công năng khác nhau, nhưng chủ yếu lậ các tác dụng sau:

Kháng vi sinh vật gây bệnh

Thuốc thanh nhiệt có tác dụng ức chế hoặc diệt vi khuẩn, amip, virus, ký sinh trùng… Trong đó, nhóm thuốc thanh nhiệt giải độc và thanh nhiệt táo thấp là có tác dụng mạnh nhất;

– Phổ khảng khuẩn: thuốc thanh nhiệt có phổ kháng khuẩn rộng. Hoàng liên, hoàng bá, hoàng cầm, long đởm thảo, kim ngân hoa, bồ công anh, ngư tinh thảo,…. đều có tác dụng ức chế các chủng vi khuẩn: Staphylococcus aureus. Streptococci, Streptococcus pneumoniae, E. colt; Shigella sp.\ hoàng liên, hoàng bá có tác dụng ức chế trên Mycobacterium tuberculosis, Leptospirosis:; khổ sâm, long đởm thảo, kim ngân hoa, liên kiều, ngư tinh thảo có tác dụng kháng nhiều chủng vi khuẩn gây ngứa trên da; kim ngân hoa, liên kiều, xuyên tâm liên, bồ công anh, bản lam căn, ngư tinh thảo, khổ sâm… có tác dụng kháng Influenza virus, Varicella zoster:; bạch đầu ông, nha đạm tử có tác dụng kháng amip; thanh cao, nha đạm tử có tác dụng kháng ký sinh trùng sốt rét.

  • Cơ chế tác dụng: cơ chế tác dụng kháng khuẩn của thuốc thanh nhiệt nhìn chung vẫn chưa được xác định rõ ràng; hoàng liên, hoàng bá, long đởm thảo thể hiện cơ chế tác dụng thông qua: phá vỡ cấu trúc tế bào vi khuẩn; ức chế tái tồ hợp DNA, tổng họp protein; ngăn cản chuyển hóa ..
  • Thành phần cỏ tác dụng khảng khuẩn: một số thành phần đã được chứng minh có tác dụng kháng khuẩn rõ rệt như berberin (hoàng liên, hoàng bá), baicalein (hoàng cam), chlorogenic acid (kim ngân hoa), matrin (khổ sâm, sơn đậu căn), forsythia ester glycosid (liên kiều), tryptanthrin (bản lam căn, thanh đại), acid decanoyl acetic (ngư tinh thảo)…

Tác dụng kháng khuẩn của thuốc thanh nhiệt có sự khác biệt so với thuốc kháng sinh. Sử dụng thuốc thanh nhiệt trên lâm sàng điều trị các trường họp nhiễm khuẩn cấp tính có tác dụng rõ rệt, cải thiện tốt các triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, trên thí nghiệm in vitro tác dụng không rõ rệt như kháng sinh. Điều này chứng tỏ, tác dụng của thuốc thanh nhiệt là thông qua nhiều giai đoạn, nhiều cơ chế khác nhau mà hình thành. Ngoài tác dụng lên tác nhân gây bệnh, thuốc thanh nhiệt còn có tác dụng kháng độc tố vi khuẩn, hạ sốt, tăng cường chức năng miễn dịch…

Kháng độc tố

Nhiều thuốc thanh nhiệt có tác dụng kháng nội độc tố vi khuẩn. Kim ngân hoa, bồ công anh, xuyên tâm liên, hoàng liên, hoàng cầm, ngưu giác… đều có tác dụng giảm tỷ lệ chuột tử vong do nội độc tố E. coỉi, Vibrio choỉerae, giảm nhẹ các phản ứng gây đau bụng, tiết tả, viêm niêm mạc đường tiêu hóa. Ngoài ra, một số thuốc như xuyên tâm liên còn có tác dụng kháng nọc độc rắn.

Chống viêm

Phần lớn thuốc thanh nhiệt có tác dụng chống viêm cấp. Kim ngân hoa, đại thanh diệp, bản lam căn, xuyên tâm liên, khổ sâm, long đởm thảo, tri mẫu, chi tử, xích thược, đơn bì, huyền sâm… có tác dụng chống viêm trên mô hình phù chân chuột do xylen, carrageen gây ra, đồng thời ức chế histamin gây tăng tính thấm mao mạch. Kim ngân hoa, tri mẫu, đan bì, hoàng cầm, xích thược… đều có tác dụng chống viêm khóp trên chuột cống trắng thực nghiệm.

Hạ sốt

Sốt là một trong những biểu hiện của chứng lý nhiệt. Nhiều thuốc thanh nhiệt có tác dụng hạ sốt. Thuốc thanh nhiệt giải độc (kim ngân hoa, đại thanh diệp, xuyên tâm liên); thuốc thanh nhiệt táo thấp (hoàng cầm, hoàng liên, long đởm thảo, khổ sâm); thuốc thanh nhiệt giáng hỏa (thạch cao, tri mẫu, kỷ tử), thanh nhiệt lương huyết (xích thược, đan bì), thanh hư nhiệt (địa cốt bì) đều có tác dụng hạ sốt trên mô hình gây sốt thực nghiệm bằng nội độc tố hoặc nấm men. cắn chiết ethanol chi tử và dịch chiết nước thanh cao còn có tác dụng hạ thân nhiệt động vật thí nghiệm bình thường.

Ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch

Ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của thuốc thanh nhiệt tương đối phức tạp. Nhiều thuốc làm tăng chức năng hệ thống miễn dịch của cơ thể, tăng khả năng đề kháng. Ví dụ: bồ công anh, kim ngân hoa, ngư tinh thảo, xuyên tâm liên, hoàng liên, hoàng cầm, chi tử làm tăng số lượng tế bào bạch cầu, tăng cường năng lực thực bào của bạch cầu và đại thực bào, tăng cường miễn dịch không đặc hiệu; kim ngân hoa, hoàng liên, hoàng cầm làm tăng miễn dịch tế bào; hoàng bá, kim ngân hoa có tác dụng tăng cường miễn dịch thể dịch, từ đó tăng miễn dịch đặc hiệu. Đồng thời, một sổ thuốc lại có cả tác dụng ức chế phản ứng miễn dịch, ví dụ: hoàng cầm, hoàng liên, xuyên tâm liên có tác dụng ức chế miễn dịch, chống phản ứng quá mẫn.

Tác dụng khác

Hoàng cầm, mẫu đơn bì, ngưu hoàng và nhiều thuốc thanh nhiệt khác có tác dụng an thần, hạ huyết áp, bảo vệ gan, lợi mật…

Tóm lại, công năng thanh tiết lý nhiệt của thuốc thanh nhiệt có liên quan đến tác dụng kháng vi sinh vật gây bệnh, kháng độc tố, kháng viêm, hạ sốt, điều tiết khả năng miễn dịch cơ thể.

Trả lời (Quy định duyệt bình luận)

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

The maximum upload file size: 1 MB. You can upload: image. Drop file here