Tìm hiểu về: Tiếp cận vô kinh nguyên phát

Tiếp cận vô kinh nguyên phát

Nhà Thuốc Ngọc Anh – Chủ đề: Tiếp cận vô kinh nguyên phát

Tải file PDF đầy đủ Tại Đây 

Dịch: Mai Xuân Sơn – Vin University

Định nghĩa

Vô kinh nguyên phát là sự suy giảm của kinh nguyệt xảy ra ở tuổi 15 ở bệnh nhân có tăng trưởng bình thường và các đặc điểm sinh dục thứ phát. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân không có chu kỳ kinh nguyệt ở tuổi 13 và không có dấu hiệu của dậy thì (ví dụ như phát triển vú), họ cần được đánh giá về chứng vô kinh nguyên phát.

Các nguyên nhân gây vô kinh nguyên phát

Vô kinh có thể được phân loại dựa trên một số tiêu chí khác nhau, như

  • Nguyên phát hoặc thứ phát

  • Nguyên nhân giải phẫu (bao gồm cả thai nghén), rụng trứng mạn tính, hoặc suy buồng trứng

Nguyên nhân giải phẫu thường có thể được xác định bằng khám sức khỏe.

Để đánh giá lâm sàng tổng quát, cần phân loại vô kinh như sau:

  • Không phóng noãn

  • Phóng noãn

Mỗi loại vô kinh có nhiều nguyên nhân, nhưng nhìn chung, những nguyên nhân vô kinh phổ biến nhất bao gồm

  • Mang thai (nguyên nhân phổ biến nhất ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ)

  • Dậy thì chậm

  • Không phóng noãn do chức năng vùng dưới đồi (ví dụ, do tập thể dục quá mức, rối loạn ăn uống, hoặc căng thẳng)

  • Sử dụng hoặc lạm dụng thuốc (ví dụ, thuốc tránh thai uống, depoprogesterone, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần)

  • Nuôi con bằng sữa mẹ

  • Hội chứng buồng trứng đa nangMột số rối loạn có thể gây ra vô kinh có phóng noãn hoặc không phóng noãn. Các bất thường giải phẫu bẩm sinh gây ra vô kinh nguyên phát. Tất cả các rối loạn gây ra chứng vô kinh thứ phát có thể gây vô kinh nguyên phát.

Một số rối loạn có thể gây ra vô kinh có phóng noãn hoặc không phóng noãn. Các bất thường giải phẫu bẩm sinh gây ra vô kinh nguyên phát. Tất cả các rối loạn gây ra chứng vô kinh thứ phát có thể gây vô kinh nguyên phát.

Chẩn đoán

  • Vô kinh nguyên phát hiểu đơn giản là bệnh nhân chưa bao giờ có kinh, khác với vô kinh thứ phát là bệnh nhân trước đó đã có kinh nhưng giờ thì 3 tháng liên tục không có
  • Nữ 15-16 tuổi, không có kinh kèm với có hoặc không đặc tính sinh dục thứ phát
  • Nữ 12-13 tuổi, không có kinh kèm không có đặc tính sinh dục thứ phát
  • Nữ 12-13 tuổi, không có kinh kèm chiều cao thấp hơn bách phân vị 3rd
  • Nữ 12-13 tuổi, có vú phát triển trong 2 năm nhưng không có kinh (từ sách nội khoa Harrison, mình không hiểu rõ vì sao, các bạn tham khảo thêm)

Tiếp cận chẩn đoán

Tiếp cận chẩn đoán
Tiếp cận chẩn đoán
  • Tiếp cận đầu tiên của chúng ta đó là khám đặc tính sinh dục thứ phát của bệnh nhân. Đặc tính sinh dục thứ phát (vú, âm hộ, lông,…) chính là biểu hiện của estrogen của bệnh nhân. Nếu đặc tính sinh dục thứ phát bình thường, chứng tỏ bệnh nhân vẫn tiết estrogen bình thường. Nói cách khác, nhờ vậy mà ta có thể loại trừ nguyên nhân làm giảm estrogen như suy buồng trứng, giảm sản buồng trứng hay không có buồng trứng.
  • Nếu bệnh nhân có đặc tính sinh dục thứ phát, ta có thể cho rằng vấn đề không nằm ở hạ đồi – yên – buồng trứng, mà đó là từ tử Vậy ta sẽ siêu âm, khám để xem tử cung có hay không. Nếu bệnh nhân không có tử cung thì 2 bệnh mà ta nghĩ đến đó là Androgen insensitivity syndrome và Mullerian agenesis.
    • Androgen insensitivity syndrome hiểu đơn giản là người nam (46XY), có tinh hoàn để tiết testosterone nhưng mà cơ quan đích không đáp ứ Vì vậy người này không thể có kiểu hình nam được. Biểu hiện là người nam nhưng ngoại hình giống nữ hoàn toàn, nhưng có nhiễm sắc thể là 46XY. 2 tinh hoàn của họ không xuống được, nên chúng sẽ nằm trong ổ bụng. Đối với các bệnh nhân này, sau dậy thì, họ cần mổ cắt tinh hoàn để tránh nguy cơ ung thư tinh hoàn (vì tinh hoàn nằm trong ổ bụng, nhiệt độ nóng khiến tinh hoàn tổn thương). Lí do sau dậy thì là để bệnh nhân phát triển chiều cao tối ưu nhất. Bệnh này gọi là “đề kháng androgen”, có thể hoàn toàn hoặc không hoàn toàn, các bạn tự tìm hiểu nhé.
    • Mullerian agenesis: Thời kỳ phôi thai có 2 ống Mullerian, các ống này sẽ kết hợp với nhau để tạo tử cung, 1/3 trên của âm đạo, ống dẫn trứng. Nhưng nếu 2 ống này bị teo đi, thì bệnh nhân sẽ không có tử Buồng trứng hoạt động bình thường, nên bệnh nhân có lông, vú phát triển bình thường.
    • Chẩn đoán 2 bệnh này thì ta chỉ cần làm Karyotype, làm xét nghiệm testosterone có thể hữu ích để tiên lượng chẩn đoán Androgen. Bệnh nhân có tử cung, thì ta sẽ nghĩ rằng tử cung bệnh nhân bị chặn lối ra nên bệnh nhân không xuất hiện kinh nguyệ Có thể có một màng ngăn, làm cho máu kinh ứ lại trong tử cung. Những bệnh nhân này thường khó chịu, đau khi khám vì sự ứ đọng máu kinh. Do đó các xét nghiệm hình ảnh như siêu âm, MRI, CT sẽ có giá trị trong chẩn đoán.
  • Tiếp tục, bệnh nhân vô kinh nguyên phát nhưng không có đặc tính sinh dục thứ phát. Điều này có nghĩa là bệnh nhân không có estrogen, vậy nguyên nhân sẽ nằm ở hạ đồi – yên – buồng trứ Vậy ta sẽ làm xét nghiệm FSH/LH.
    • Nếu FSH/LH giảm, nghĩa là bệnh nhân suy buồng trứng thứ phát từ hạ đồi – yên. Lúc này có thể khảo sát thêm các xét nghiệm như prolactin, MRI não để đi tìm nguyên nhân
    • Nếu FSH/LH tăng, nghĩa là bệnh nhân suy buồng trứng nguyên phát. Các bệnh mà ta nghĩ tới là Swyer’s syndrome, suy buồng trứng sớm, hội chứng.

Điều trị

Điều trị theo hướng trực tiếp vào rối loạn cơ bản; với cách điều trị như vậy, thỉnh thoảng bệnh nhân vẫn có kinh nguyệt. Ví dụ, hầu hết các bất thường cản trở đường ra kinh của bộ phận sinh dục đều được phẫu thuật chỉnh sửa.

Nếu có một nhiễm sắc thể Y, thì nên làm phẫu thuật cắt buồng trứng hai bên vì nguy cơ ung thư tế bào mầm của buồng trứng tăng.

Các vấn đề liên quan đến vô kinh có thể cũng cần điều trị, bao gồm

  • Kích thích sự rụng trứng nếu muốn mang thai

  • Điều trị các triệu chứng và tác động lâu dài của thiếu hụt (estrogen ví dụ, loãng xương, rối loạn tim mạch, teo âm đạo)

  • Điều trị triệu chứng và quản lý hiệu quả lâu dài của estrogen quá mức (ví dụ, chảy máu kéo dài, căng đau vú dai dẳng hoặc chói, nguy cơ quá sản nội mạc tử cung và ung thư)

  • Giảm thiểu sự rậm lông và ảnh hưởng lâu dài của thừa nội tiết tố nam (ví dụ rối loạn tim mạch, cao huyết áp)

Trả lời (Quy định duyệt bình luận)

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

The maximum upload file size: 1 MB. You can upload: image. Drop file here