VẮC XIN RUBELLA
VẮC XIN RUBELLA
Vaccinum rubellae vivum
Vắc xin rubella là một chế phẩm chứa virus rubella sống, giảm độc lực, dạng đông khô; được sản xuất từ các virus phát triển trên dòng tế bào thích hợp.
Hoàn nguyên vắc xin ngay trước khi sử dụng bằng nước hồi chỉnh như đã ghi trên nhãn, được dung dịch trong, có thể có màu nếu có chất chỉ thị pH.
Chế phẩm phải đáp ứng các yêu cầu dưới đây:
Sản xuất
Chủng sản xuất
Sản xuất được dựa trên hệ thống chủng gốc virus giảm độc lực, được phê duyệt bởi Cơ quan Kiểm định quốc gia. Chủng virus rubella dùng để sản xuất vắc xin sẽ phải được xác định bằng hồ sơ ghép lịch sử chủng bao gồm những thông tin tin về chủng gốc và các đời nhân lên tiếp theo của chủng này. Chủng sản xuất được bảo quản ở dạng đông khô trong điều kiện nhiệt độ dưới âm 20 °C (-20 °C); nếu không đông khô phải được bảo quản ở nhiệt độ dưới âm 60 °C (-60 °C) và được giám sát chặt chẽ nhiệt độ trong quá trình bảo quản.
Chủng sản xuất phải tuân thủ các điều kiện dưới đây:
Nhận dạng:
Các lô chủng gốc và chủng sản xuất phải được nhận dạng virus rubella bằng phương pháp trung hòa với kháng huyết thanh đặc hiệu rubella trên nuôi cấy tế bào hoặc nhận dạng bằng phương pháp RT-PCR.
Hàm lượng virus:
Hàm lượng virus của các lô chủng gốc và chủng sản xuất phải được kiểm tra để đảm bảo tính ổn định của sản xuất.
Các yếu tố ngoại lai:
Lô chủng sản xuất phải tuân thủ các yêu cầu đối với các lô chủng sản xuất vắc xin, không được có các yếu tố ngoại lai.
Độc lực:
Lô chủng sản xuất phải tuân thủ yêu cầu về thử nghiệm kiểm tra độc lực của các vắc xin sống. Khỉ Macaca và Cercopithecus phù hợp với thử nghiệm này.
Tế bào sản xuất
Sử dụng ngân hàng tế bào sản xuất hoặc từ tế bào phôi có nguồn gốc từ trứng không có tác nhân gây bệnh (SPF) và được Cơ quan kiểm định quốc gia phê chuẩn.
Huyết thanh dùng trong môi trường nuôi cấy tế bào
Huyết thanh dùng để nhân tế bào dùng cho sản xuất vắc xin rubella phải được kiểm tra và chứng minh là đạt yêu cầu vô trùng (không có vi khuẩn, nấm và Mycoplasma) và chứng minh không chứa virus.
Huyết thanh người không được sử dụng trong tất cả các môi trường nuôi cấy của quá trình sản xuất vắc xin.
Quy trình sản xuất và kiểm định sản xuất
Chủng virus rubella được phát triển trên tế bào phôi hoặc tế bào từ ngân hàng tế bào sử dụng môi trường thích hợp. Hỗn dịch virus được gặt, gộp, bổ sung chất bảo quản, lọc, pha loãng, đóng lọ và đông khô theo quy trình đã được phê chuẩn. Trong quá trình sản xuất, tất cả các khâu đều được kiểm tra từ nguyên liệu nguồn (trứng, môi trường sử dụng cho sản xuất, huyết thanh bào thai bê, trypsin tách tế bào,…); tế bào sử dụng cho sản xuất, mẻ gặt, loạt hỗn dịch virus hổn, vắc xin bán thành phẩm trung gian, vắc xin bán thành phẩm cuối cùng, vắc xin thành phẩm được kiểm tra tác nhân ngoại lai, kiểm tra hiệu giá virus, kiểm tra tính vô trùng… Tất cả quá trình sản xuất ngân hàng tế bào và các nuôi cấy tế bào tiếp theo sau đó phục vụ cho quá trình sản xuất vắc xin rubella đều phải được tiến hành trong điều kiện vô trùng, trong khu vực không lưu giữ các dòng tế bào khác. Huyết thanh động vật có thể được sử dụng trong môi trường nuôi cấy của quá trình sản xuất. Huyết thanh và trypsin dùng để pha chế huyền dịch tế bào và pha môi trường nuôi cấy sẽ phải cho thấy không chứa các yếu tố ngoại lai. Môi trường nuôi cấy tế bào có thể chứa một chỉ thị pH như đỏ phenol và lượng kháng sinh nhỏ nhất có tác dụng.
Kiểm định mẻ gặt đơn
Mỗi mẻ gặt đơn phải đạt các tiêu chuẩn dưới đây mới được sử dụng để pha chế vắc xin bán thành phẩm cuối cùng:
Nhận dạng
Mẻ gặt đơn chứa virus rubella sẽ phải được nhận dạng virus bằng phương pháp trung hòa huyết thanh trên môi trường nuôi cấy có sử dụng kháng thể đặc hiệu hoặc bằng phương pháp PCR.
Nồng độ virus
Nồng độ virus trong mỗi mẻ gặt đơn phải được xác định để giám sát tính ổn định của sản xuất và từ đó xác định độ pha được dùng cho vắc xin bán thành phẩm cuối cùng.
Các yếu tố ngoại lai
Mỗi mẻ gặt đơn đều phải kiểm tra để xác định không chứa các yếu tố ngoại lai.
Kiểm tra tế bào và trứng
Nếu sử dụng tế bào lưỡng bội người cho sản xuất, phải kiểm tra tế bào chứng để nhận dạng; các tế bào chứng và trứng chứng phải được kiểm tra để xác định không chứa các yếu tố ngoại lai.
Vắc xin rubella sống giảm độc lực có thể được điều chế với chất ổn định thích hợp và đông khô ở dạng vắc xin đơn hoặc phối hợp với vắc xin sởi và quai bị sống giảm độc lực.
Kiểm định vắc xin bán thành phẩm cuối cùng
Các mẻ gặt đơn vắc xin đạt các yêu cầu nêu trên sẽ được hỗn lại và lọc để loại bỏ tế bào. Thêm chất ổn định thích hợp và các mẻ gặt đã được hỗn sẽ được pha thành độ pha loãng thích hợp.
Mỗi lô vắc xin bán thành phẩm cuối cùng sẽ phải đạt các yêu cầu dưới đây mới được tiếp tục tiến hành các bước tiếp theo để sản xuất vắc xin thành phẩm.
Vô trùng: Đạt yêu cầu vô trùng (Phụ lục 15.7).
Kiểm định vắc xin thành phẩm
Nhận dạng
Sử dụng các phương pháp đã được cơ quan quản lý phê duyệt.
Nhận dạng bằng phương pháp trung hòa vi lượng
Dùng kháng thể đặc hiệu trung hòa vắc xin rubella. Hỗn dịch virus rubella – kháng thể sau phản ứng, được dùng để gây nhiễm trên tế bào RK-13 một lớp. Thử nghiệm luôn có chứng âm và chứng dương đi kèm, đọc kết quả sau 2 tuần.
Tiến hành
Ngày thứ nhất:
Nuôi cấy tế bào trên phiến 6 giếng hoặc 24 giếng.
Lượng tế bào: 1.105 tế bào/ml đến 1,5.105 tế bào/ml hỗn dịch.
Ngày thứ 2:
Pha kháng thể theo các độ pha loãng khác nhau. Hoàn nguyên vắc xin bằng nước hồi chỉnh kèm theo.
Trộn kháng nguyên, kháng thể theo tỉ lệ thể tích 1 : 1 (phản ứng trung hòa).
Ủ hỗn dịch đã trung hòa (có kháng nguyên và kháng thể) và hỗn dịch không trung hòa (chỉ có vắc xin ở các nồng độ 10-1, 10-2, 10-3, 10-4, 10-5; và chỉ có kháng thể theo độ pha phù hợp) trong chu trình nhiệt thích hợp.
Khuyến cáo: Có thể dùng chu trình nhiệt như sau: đặt vào bể ổn định nhiệt 37 °C/30 min, 23 °C/30 min, 4 °C trong 18 h trở lên (≥ 18 h).
Ngày thứ 3:
Gây nhiễm trên tế bào: Nhỏ hỗn dịch đã trung hòa và không trung hòa vào các giếng trên phiến tế bào đã chuẩn bị trước. Phải có các giếng chứng tế bào, chứng vắc xin theo các nồng độ, chứng kháng thể theo các độ pha kèm theo.
Đặt vào tủ ấm 32 °C có 5 % CO₂.
Theo dõi hằng ngày và đọc kết quả từ ngày thứ 4 cho đến ngày thứ 7.
Thử nghiệm có giá trị khi ở giếng chứng âm tế bào vẫn phát triển bình thường; trong khi đó, có xuất hiện hủy hoại tế bào ở giếng chứng dương.
Tiêu chuẩn: Vắc xin đạt yêu cầu khi tế bào RK-13 không bị hủy hoại ở giếng chứa vắc xin, giống như mẫu chứng âm.
Nhận dạng bằng phương pháp RT-PCR
Dùng mồi đặc hiệu cho virus rubella.
Có thông tin chi tiết về đoạn mồi này.
Thử nghiệm bao gồm mẫu thử và chứng âm.
Tiêu chuẩn: Vắc xin đạt yêu cầu khi sản phẩm RT-PCR có băng kích cỡ (size) đúng.
Khuyến cáo:
Có thể dùng cặp mồi như sau:
- Mồi xuôi: 5’-CAA CAC GCC GCA CGG ACA AC-3’.
- Mồi ngược: 5’-CCA CAA GCC GCG AGC AGT CA-3’.
Kích thước: 185 bp.
Chu trình nhiệt/thời gian:
50 °C/30 min;
95 °C/thời gian (theo hướng dẫn của bộ kit RT-PCR);
{94 °C/1 min
60 °C/1 min (35 chu kỳ)
72 °C/1 min}
72 °C/10 min
4 °C/đến khi điện di.
Hiệu giá vắc xin
Sử dụng phương pháp đã được cơ quan quản lý phê duyệt.
Các đơn vị chấp thuận là CCID50, PFU,…
Tiêu chuẩn
Hiệu giá virus của vắc xin rubella cần kiểm tra không được nhỏ hơn lượng ghi trên nhãn. Hiệu giá virus tối thiểu ghi trên nhãn không được nhỏ hơn 3,0 lg CCID50 hoặc PFU đối với một liều đơn cho người.
Tính ổn định nhiệt
Thử nghiệm tính ổn định của vắc xin rubella được tiến hành bằng cách so sánh hiệu giá của mẫu vắc xin cần kiểm tra được ủ ở 37 °C với mẫu được ủ ở (5 ± 3) °C, trong 7 ngày.
Tiêu chuẩn
Tính ổn định của vắc xin đạt yêu cầu khi hiệu giá virus của vắc xin mẫu được ủ ở 37 °C không giảm quá 1 lg so với vắc xin mẫu ủ ở (5 ± 3) °C. Hiệu giá thấp nhất không được nhỏ hơn lg103 CCID50/0,5 ml hoặc PFU/0,5 ml (1 liều đơn dùng cho người).
An toàn chung
Vắc xin rubella phải an toàn khi thử nghiệm trên chuột lang và chuột nhắt.
Tiêu chuẩn chấp thuận: Chuột phải khỏe mạnh và tăng trọng bình thường sau 7 ngày theo dõi.
Vô trùng
Đạt yêu cầu vô trùng (Phụ lục 15.7).
Độ ẩm
Không được quá 3,0 % (Phụ lục 15.35).
Cảm quan
Đạt yêu cầu theo đăng ký của nhà sản xuất.
Mycoplasma
Không được có Mycoplasma (Phụ lục 15.36).
Khuyến cáo: Có thể dùng phương pháp nuôi cấy trực tiếp hoặc PCR để phát hiện Mycoplasma trong vắc xin.
Albumin tồn dư
Nhỏ hơn 50 ng/liều đơn dùng cho người. Xác định bằng phương pháp hóa miễn dịch thích hợp.
Bảo quản
Bảo quản ở nhiệt độ 2 °C đến 8 °C, tránh ánh sáng.
Nhãn
Theo quy định hiện hành và cần có các thông tin như sau:
Tên chủng virus được dùng sản xuất;
Loại tế bào sử dụng cho sản xuất;
Nồng độ thấp nhất của virus;
Lượng kháng sinh còn tồn dư trong vắc xin, các chất bảo quản và liều lượng của chúng (nếu có);
Các yếu tố phải tránh tiếp xúc trực tiếp với vắc xin.
Chú ý: Vắc xin rubella nhạy cảm với ánh sáng, vì vậy phải bảo quản tránh ánh sáng đối với vắc xin đông khô và vắc xin đã hoàn nguyên.
Nên tiêm vắc xin trước khi dự định có thai ít nhất hai tháng. Không nên tiêm vắc xin đối với phụ nữ mang thai.
Cách dùng, liều dùng
Tiêm dưới da, liều 0,5 ml.
Tài liệu tham khảo
1. Dược Điển Việt Nam 6 – phiên bản mới nhất của Dược Điển Việt Nam do Bộ Y tế ban hành theo quyết định số 3960/QĐ-BYT ngày 26/12/2025. Trang 1711-1713, tải PDF tại đây.