TẬP 1
- Lịch sử Dược điển nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- Hội đồng Dược điển Việt Nam VI
- Các cộng tác viên
- Các cơ quan và đơn vị tham gia xây dựng Dược điển Việt Nam VI
- Danh mục các chuyên luận mới so với DĐVN V
- Danh mục các chuyên luận DĐVN V có sửa đổi bổ sung
- Quy định chung
- Ký hiệu các chữ viết tắt
- Chuyên luận: Nguyên liệu hóa dược và thành phẩm hóa dược (Vần A đến H)
- Bảng tra cứu tên tiếng Anh, mã số định danh của các nguyên liệu hóa dược trong Dược điển Việt Nam VI (Vần A đến H)
- Mục lục tra cứu theo tên Việt Nam
TOÀN YẾT
TOÀN YẾT
Scorpio
Bọ cạp
Toàn yết là toàn thân đã chế biến và được làm khô của con Bọ cạp (Buthus martensii Karsch), họ Bọ cạp (Buthidae). Thường được bắt vào cuối mùa xuân đến đầu mùa thu. Sau khi bắt bọ cạp sống, chế biến theo hướng dẫn trong chuyên luận.
Mô tả
Phần đầu ngực và phần bụng trước dẹt, hình trứng dài. Phần bụng sau có hình giống cái đuôi, teo lại và uốn cong. Cơ thể mẫu nguyên vẹn có chiều dài khoảng 6 cm. Phần đầu ngực có màu nâu hơi xanh lục, phần trước phát triển nhô ra 1 đôi chân kìm nhỏ, ngắn và 1 đôi chân xúc giác dạng càng cua lớn dài, rộng, phần lưng được che phủ bởi mai giống hình chiếc thang, phần bụng có 4 đôi chân đi mỗi chân có 7 đốt kèm 2 vuốt ở phần cuối. Phần bụng trước bao gồm 7 đốt. Đốt thứ 7 thẫm màu với 5 rãnh xương sống gồ lên ở trên đốt lưng. Mặt lưng có màu nâu hơi xanh lục. Phần bụng sau có màu vàng hơi nâu, có 6 đốt, với các nếp nhăn dọc trên các đốt. Đuôi mang một ngòi châm dạng vuốt sắc và không có cựa gai ở dưới ngòi châm. Mùi hơi hắc, có vị mặn.
Ghi chú: Nguyên cả con Bọ cạp đã phơi hoặc sấy khô, không vụn nát là loại tốt.
Chất chiết được bằng ethanol
Không được dưới 20,0% (Phụ lục 12.10).
Tiến hành theo phương pháp chiết nóng, dùng ethanol 50% (TT) làm dung môi.
Chế biến
Bọ cạp chế nhạt: Cho Bọ cạp sống vào nồi nước sôi, một lúc sau vớt ra, rửa sạch, phơi trong bóng râm cho khô dùng làm thuốc. Cho vào nước sôi để giết Bọ cạp và làm giảm bớt tính độc vì trước khi chết Bọ cạp tiết ra một phần dịch độc.
Bọ cạp chế muối (thường dùng): Ngâm Bọ cạp vào nước muối có nồng độ 50% khoảng 6 h đến 8 h, sau đó đun sôi 15 min, vớt ra, phơi trong bóng râm cho khô. Phương pháp này làm giảm bớt độc tố của Bọ cạp và có tác dụng bảo quản dược liệu được lâu không bị biến chất.
Bảo quản
Để nơi khô mát, tránh mốc mọt, đậy thật kín. Nên dùng trong 6 tháng sau khi chế biến, nếu bảo quản tốt có thể dùng 24 tháng.
Tính vị, quy kinh
Vị mặn, hơi cay, tính bình, có độc. Vào kinh can.
Công năng, chủ trị
Trục phong, giản kinh chống co giật. Chủ trị: Trị cấp kinh phong và mạn kinh phong, chống uốn ván khi lên cơn bất tỉnh, co giật, trợn mắt, méo miệng. Trị chứng bán thân bất toại.
Cách dùng, liều lượng
Người lớn: Ngày dùng từ 1 con đến 4 con, bỏ đầu và chân; nếu chỉ dùng đuôi thì 4 – 8 đuôi.
Trẻ em tùy độ tuổi: từ 1 – 2 con, bỏ đầu và chân; hoặc từ 2 – 4 đuôi.
Dạng thuốc sắc hoặc tán bột làm viên hoàn theo yêu cầu của bài thuốc.
Kiêng kỵ
Do huyết hư lên cơn co giật cấm dùng.
Tài liệu tham khảo
Dược Điển Việt Nam 6 – phiên bản mới nhất của Dược Điển Việt Nam do Bộ Y tế ban hành theo quyết định số 3960/QĐ-BYT ngày 26/12/2025. Trang 1575, tải PDF tại đây