TẬP 1
- Lịch sử Dược điển nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- Hội đồng Dược điển Việt Nam VI
- Các cộng tác viên
- Các cơ quan và đơn vị tham gia xây dựng Dược điển Việt Nam VI
- Danh mục các chuyên luận mới so với DĐVN V
- Danh mục các chuyên luận DĐVN V có sửa đổi bổ sung
- Quy định chung
- Ký hiệu các chữ viết tắt
- Chuyên luận: Nguyên liệu hóa dược và thành phẩm hóa dược (Vần A đến H)
- Bảng tra cứu tên tiếng Anh, mã số định danh của các nguyên liệu hóa dược trong Dược điển Việt Nam VI (Vần A đến H)
- Mục lục tra cứu theo tên Việt Nam
NGÔ CÔNG
NGÔ CÔNG
Scolopendra
Thiên long
Ngô công là cơ thể khô của loài Rết (Scolopendra morsitans Linnaeus), họ Rết (Scolopendridae). Rết dùng làm thuốc được bắt vào mùa xuân hoặc mùa hè, được duỗi thẳng bằng que nứa xuyên từ đầu đến đuôi, đem phơi hoặc sấy khô.
Mô tả
Cơ thể rết nhỏ, dài 7 cm đến 15 cm. Thân dẹt bao gồm khoảng 20 đốt, các đốt thân gần giống nhau, mỗi đốt mang một đôi chân. Rết có một đôi râu ngắn. Đầu ngắn do 6 đến 7 đốt hợp lại. Hai bên đầu có nhiều mắt đơn. Miệng nằm giữa 2 hàm trên. Đôi chân thứ nhất biến đổi thành chân hàm có móc chứa nọc độc, hướng thẳng về phía trước. Tuyến độc nằm trong gốc háng hay sâu hơn nữa. Hai đốt cuối thường không có chân. Đôi chân cuối cùng thường dài và duỗi về phía sau. Kết cấu mỏng manh dễ gãy theo đường nứt. Mùi hơi khó chịu đặc trưng, nếm thấy có vị hãng cay, hơi mặn.
Ghi chú: Con rết đã khô còn nguyên cả đầu, chân, đầu màu vàng, lưng màu đen, chân và bụng màu hơi đỏ lẫn vàng là loại tốt.
Độ ẩm
Không được quá 15,0% (Phụ lục 9.6, 2 g, 105 °C, 5 h).
Tro toàn phần
Không được quá 5,0% (Phụ lục 9.8).
Chất chiết được
Không được dưới 20,0%, tính theo dược liệu khô kiệt. Tiến hành theo phương pháp chiết nóng (Phụ lục 12.10), dùng ethanol 50% (TT) làm dung môi.
Chế biến
Dùng ngoài:
Ngâm với ethanol 90%: Để cả con còn sống hoặc đã phơi khô (còn sống còn nhiều độc tố tốt hơn), ngâm với ethanol 90%, cứ khoảng 5 con rết ngâm với 200 ml ethanol 90%, ngâm càng lâu càng tốt. Lấy dịch ngâm bôi lên mụn nhọt mới phát, rất tốt đối với nhọt đầu đinh.
Chế cao dán: Lấy rết khô tán bột mịn. Nếu có cả bột con Bọ hung phối hợp càng tốt. Lấy dầu vừng và sáp ong tỷ lệ (50 : 50), đun sôi hỗn hợp rồi cho bột Ngô công và Bọ hung vào quấy thật đều, để nguội, cho vào lọ thủy tinh rộng miệng đậy kín, bôi lên mụn nhọt ngoài da mới phát chưa đóng mủ.
Dùng làm thuốc sắc: Rửa sạch, bỏ đầu đuôi và chân nếu là loại nguyên cả con. Tẩm rượu (để đưa thuốc vào phần huyết), ủ 2 h, sau đó tẩm nước cốt gừng (cứ khoảng 50 con rết dùng 150 g đến 200 g gừng tươi giã nhỏ, cho nước vào vắt lấy nước cốt), ủ 3 h. Sao với gạo nếp (cho gạo nếp vừa đủ, đun nhỏ lửa thấy gạo nếp bốc mùi thơm, cho Ngô công vào đảo đều nhưng không để Ngô công vỡ nát) đến khi gạo nếp đã ngả màu vàng là đạt hoặc sau khi ủ, gói Ngô công vào lá sen nước, rang trên chảo cho đến khi lá sen ngả màu vàng là đạt. Lấy ra tán bột nếu cần, đựng vào lọ kín.
Bảo quản
Để trong đồ đựng kín. Dạng thuốc sắc, tán bột hoặc thuốc viên nên dùng trong 6 tháng; Dạng thuốc ngâm rượu, thuốc cao dán nên dùng trong 36 tháng kể từ ngày chế biến.
Tính vị, quy kinh
Vị cay, tính ôn, có độc. Vào kinh can.
Công năng, chủ trị
Khu phong, trấn kinh, giải độc rắn cắn. Chủ trị: Chứng kinh giản co giật, uốn ván rốn, chứng trúng phong cấm khẩu, tràng nhạc, chốc đầu, sưng tấy, rắn cắn.
Cách dùng, liều lượng
Ngày dùng từ 2 g đến 6 g (hoặc 1 đến 2 con), dạng thuốc sắc. Tán bột làm viên hoàn theo yêu cầu của bài thuốc. Trẻ em dùng 1/2 liều của người lớn.
Kiêng kỵ
Người miệng khô hay khát nước, phụ nữ có thai cấm dùng.
Tài liệu tham khảo
Dược Điển Việt Nam 6 – phiên bản mới nhất của Dược Điển Việt Nam do Bộ Y tế ban hành theo quyết định số 3960/QĐ-BYT ngày 26/12/2025. Trang 1468-1469, tải PDF tại đây