KEM FLUOCINOLON
Là kem bôi trên da có chứa fluocinolon acetonid hoặc fluocinolon acetonid dihydrat.
Chế phẩm phải đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận “Thuốc mềm dùng trên da và niêm mạc” (Phụ lục 1.12) và các yêu cầu sau đây:
Hàm lượng fluocinolon, C24H30F2O6, từ 90,0% đến 110% so với lượng ghi trên nhãn.
Tính chất
Thuốc kem có màu trắng hoặc trắng hơi ngà, đồng nhất.
Định tính
A. Trong phần Định lượng, thời gian lưu của pic chính trên sắc ký đồ thu được từ dung dịch thử phải tương ứng với thời gian lưu của pic fluocinolon acetonid trên sắc ký đồ thu được từ dung dịch chuẩn.
B. Phương pháp sắc ký lớp mỏng (Phụ lục 5.4).
Bản mỏng: Silica gel G.
Dung môi khai triển: n-Hexan – cloroform – methanol – triethylamin (60 : 40 : 10 : 1).
Dung dịch thử: Lắc một lượng chế phẩm có chứa khoảng 0,25 mg fluocinolon acetonid với 2 ml cloroform (TT), thêm 10 ml methanol (TT), lắc mạnh. Làm lạnh trong nước đá 15 min, ly tâm 3000 r/min trong 15 min. Gạn lấy dịch trong phía trên. Làm bay hơi dung dịch thu được tới khô trên cách thủy. Hòa tan cắn trong 1 ml cloroform (TT).
Dung dịch chuẩn: Dung dịch fluocinolon acetonid chuẩn 0,025% trong cloroform (TT).
Cách tiến hành: Chấm riêng biệt lên bản mỏng 5 µl mỗi dung dịch trên. Triển khai sắc ký đến khi dung môi đi được khoảng 15 cm, lấy bản mỏng ra để khô ngoài không khí, sấy ở 105 °C trong 5 min. Phun dung dịch xanh tetrazolium (TT) lên bản mỏng còn nóng. Quan sát dưới ánh sáng thường. Vết chính trên sắc ký đồ của dung dịch thử phải phù hợp về màu sắc và vị trí với vết chính trên sắc ký đồ của dung dịch chuẩn.
Định lượng
Phương pháp sắc ký lỏng (Phụ lục 5.3).
Pha động: n-Hexan – cloroform – methanol – acid acetic (58 : 40 : 2 : 0,1).
Dung dịch A: Trộn đều 80 thể tích methanol (TT) vào 20 thể tích dung dịch lithi clorid 25%.
Chuẩn bị các dung dịch sắc ký:
Thuốc kem có hàm lượng fluocinolon acetonid từ 0,025% đến 0,20%
Dung dịch chuẩn: Dung dịch có chứa 0,025% fluocinolon acetonid chuẩn và 0,005% phenacetin (chuẩn nội) trong cloroform (TT).
Dung dịch thử (1a): Lấy một lượng chế phẩm có chứa khoảng 2,5 mg fluocinolon acetonid. Thêm 60 ml dung dịch A và phân tán bằng cách lắc mạnh. Thêm 100 ml cyclohexan (TT), lắc nhẹ nhàng trong 2 min, để tách lớp. Tách lấy lớp nước – methanol một cách cẩn thận, tránh không để các tiểu phân rắn ở bề mặt giữa hai lớp lẫn vào. Tiến hành chiết một lần nữa như trên với 25 ml dung dịch A. Gộp các dịch chiết nước – methanol, thêm một dung dịch chứa 11 g phèn chua (TT) trong 214 ml nước, sau đó thêm 50 ml cloroform (TT). Lắc mạnh 3 min, để tách lớp và lọc lớp cloroform qua giấy lọc đã thấm ướt trước bằng cloroform (TT) (giấy lọc Whatman số 1 là phù hợp), chú ý tránh không để các tiểu phân rắn ở bề mặt giữa hai lớp lẫn vào. Tiếp tục chiết như trên với lần lượt 50 ml và 10 ml cloroform (TT). Lọc các dịch chiết cloroform qua cùng một giấy lọc trên. Bốc hơi dịch lọc tới khô trên cách thủy. Hòa tan cắn thu được trong 5 ml cloroform (TT) và chuyển vào bình định mức 10 ml với sự trợ giúp của cloroform (TT), pha loãng bằng cloroform (TT) vừa đủ 10 ml.
Dung dịch thử (2): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1a), nhưng thêm 1,0 ml dung dịch phenacetin 0,050 % vào dung dịch cloroform trước khi pha loãng vừa đủ 10 ml.
Thuốc kem có hàm lượng fluocinolon acetonid 0,01%
Dung dịch chuẩn: Dung dịch có chứa 0,01% fluocinolon acetonid chuẩn và 0,002% phenacetin (chuẩn nội) trong cloroform (TT).
Dung dịch thử (1): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1a) ở trên, nhưng sử dụng một lượng chế phẩm có chứa khoảng 1 mg fluocinolon acetonid.
Dung dịch thử (2): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1), nhưng thêm 1,0 ml dung dịch phenacetin 0,02% vào dung dịch cloroform trước khi pha loãng vừa đủ 10 ml.
Thuốc kem có hàm lượng fluocinolon acetonid 0,00625%
Dung dịch chuẩn: Dung dịch có chứa 0,00625% fluocinolon acetonid chuẩn và 0,00125% phenacetin (chuẩn nội) trong cloroform (TT).
Dung dịch thử (1): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1a) ở trên, nhưng sử dụng một lượng chế phẩm có chứa khoảng 0,62 mg fluocinolon acetonid.
Dung dịch thử (2): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1), nhưng thêm 1,0 ml dung dịch phenacetin 0,0125% vào dung dịch cloroform trước khi pha loãng vừa đủ 10 ml.
Thuốc kem có hàm lượng fluocinolon acetonid 0,0025%
Dung dịch chuẩn: Dung dịch có chứa 0,0025% fluocinolon acetonid chuẩn và 0,0005% phenacetin (chuẩn nội) trong cloroform (TT).
Dung dịch thử (1): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1a) ở trên, nhưng sử dụng một lượng chế phẩm có chứa 0,25 mg fluocinolon acetonid.
Dung dịch thử (2): Tiến hành chuẩn bị giống như dung dịch thử (1), nhưng thêm 1,0 ml dung dịch phenacetin 0,005% vào dung dịch cloroform trước khi pha loãng vừa đủ 10 ml.
Điều kiện sắc ký:
Cột kích thước (20 cm × 5 mm) được nhồi pha tĩnh C (5 µm) (Spherisorb ODS 1 là thích hợp).
Detector quang phổ tử ngoại đặt ở bước sóng 243 nm.
Tốc độ dòng: 1,8 ml/min.
Thể tích tiêm: 20 μl.
Cách tiến hành:
Kiểm tra tính phù hợp của hệ thống sắc ký: Tiến hành sắc ký với các dung dịch chuẩn và các dung dịch thử. Phép thử chỉ có giá trị khi độ phân giải (Rs) giữa các pic fluocinolon acetonid và phenacetin phải lớn hơn 2, và các thừa số dung lượng (k’) của fluocinolon acetonid và phenacetin lần lượt là khoảng 3 và 2. Nếu các điều kiện trên không đạt được thì điều chỉnh nồng độ methanol trong pha động, tăng nồng độ methanol để giảm k’ và giảm nồng độ methanol để tăng k’. Nếu điều chỉnh như vậy mà vẫn không đạt được các điều kiện quy định thì cột sắc ký không phù hợp. Nếu giá trị k’ thu được nằm trong điều kiện quy định nhưng giá trị Rs dưới 2 thì giảm 5% nồng độ cloroform trong pha động để tăng thời gian lưu của cả fluocinolon acetonid và phenacetin và điều chỉnh lại giá trị k’ tới các trị số quy định bằng cách tăng nồng độ methanol. Lặp lại quá trình điều chỉnh cloroform và methanol cho tới khi thu được các giá trị Rs và k’ phù hợp.
Tính hàm lượng (%) fluocinolon acetonid, C24H30F2O6, trong chế phẩm dựa vào diện tích pic thu được trên sắc ký đồ của dung dịch thử, dung dịch chuẩn và hàm lượng C24H30F2O6 trong fluocinolon acetonid chuẩn.
Bảo quản
Trong bao bì kín, để nơi khô mát, tránh ánh sáng.
Loại thuốc
Thuốc chống viêm steroid dùng tại chỗ.
Hàm lượng thường dùng
0,01%, 0,025%, 0,05%.
Tài liệu tham khảo
1. Dược Điển Việt Nam 6 – phiên bản mới nhất của Dược Điển Việt Nam do Bộ Y tế ban hành theo quyết định số 3960/QĐ-BYT ngày 26/12/2025. Trang 506-507, tải PDF tại đây.