Enter your keyword

Tổng quan về bệnh do virus Ebola
4.3 (86.67%) 3 votes

Ebola là gì?

Bệnh do virus Ebola là một bệnh nguy hiểm có thể gây thành dịch do chưa có thuốc đặc hiệu. Bài viết này tổng quát một số nội dung cơ bản để người dân có thể hiểu về bệnh nhằm phát hiện sớm và phòng ngừa lây nhiễm trong cộng đồng.

Bệnh do virus Ebola xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1976. Từ đó đến nay đã có nhiều đợt dịch bệnh bùng phát tại các quốc gia châu Phi với hàng trăm ca mắc và tỷ lệ tử vong rất cao (25 đến 90%). Đỉnh điểm là trận đại dịch năm 2014 với khoảng 20.000 ca mắc và gần 8.000 ca tử vong trong năm 2014. Mới đây nhất, dịch bệnh do virus Ebola lại tái bùng phát tại nước Cộng hòa dân chủ Công Gô (gọi tắt là Congo) từ đầu tháng 4/2018. Theo thông tin từ Cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế (IHRNFP) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dịch bệnh Ebola tại Congo từ đầu tháng 4/2018 và đến ngày 29/5/2018 đã ghi nhận 58 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh Ebola, trong đó có 27 trường hợp tử vong (tỷ lệ chết/mắc 47%). Có 35 trường hợp xác định, 23 trường hợp nghi ngờ, trong đó có 3 trường hợp là nhân viên y tế.

Trước tình hình bệnh dịch do virus Ebola vẫn đang diễn biến rất phức tạp, có nguy cơ lây lan toàn thế giới nói chung, cũng như xâm nhập vào nước ta nói riêng, Bộ y tế Việt Nam đã họp và ra công văn số 606/KCB-NV ngày 04/06/2018 về việc tăng cường cảnh giác, phát hiện sớm và phòng lây nhiễm bệnh do virus Ebola. Cho đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó để có thể phát hiện sớm và phòng ngừa lây nhiễm bệnh do virus Ebola hiệu quả, chúng tôi xin tóm lược một số nội dung cơ bản về bệnh do virus Ebola.

Khái niệm và căn nguyên gây bệnh

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh do virus Ebola (trước đây gọi là bệnh sốt xuất huyết Ebola – Ebola haemorrhagic fever – EHF) là bệnh truyền nhiễm cấp tính nặng, rất nguy hiểm ở người do virus Ebola gây ra. Bệnh dễ lây lan và bùng phát thành dịch với tỷ lệ tử vong rất cao, có thể lên đến 90%. Bệnh xảy ra trên người và cả trên các động vật linh trưởng như tinh tinh, khỉ đột, khỉ đuôi dài,…

Bệnh lây truyền do tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với mô, máu và dịch cơ thể của động vật hoặc người nhiễm virus (chất nôn, phân, nước tiểu, nước bọt, dịch hô hấp, tinh dịch, …) hoặc các dụng cụ, đồ vật bị ô nhiễm trong khi giết mổ động vật, các dụng cụ điều trị tại bệnh viện hoặc các dụng cụ, đồ vật của người bệnh bị nhiễm virus như quần áo, chăn ga.

Virus Ebola là một trong ba giống thuộc họ Filoviridae family (filovirus), cùng với Marburgvirus và Cuevavirus.

Ebolavirus bao gồm 5 chủng khác nhau là:

  1. Zaire ebolavirus (EBOV).
  2. Sudan ebolavirus (SUDV).
  3. Bundibugyo ebolavirus (BDBV).
  4. Taï Forest ebolavirus (TAFV).
  5. Reston ebolavirus (RESTV).

Trong đó BDBV, EBOV, và SUDV đã từng gây dịch lớn tại châu Phi, trong khi RESTV và TAFV chưa từng gây dịch.

Những virus này có thể tồn tại nhiều ngày ở môi trường chất thải người bệnh hoặc bề mặt trung tính ở nhiệt độ phòng, tuy nhiên bị tiêu diệt ở nhiệt độ trên 56 độ C trong 60 phút. Hóa chất nhóm Clo, chất tẩy rửa, xà phòng,… đều có thể tiêu diệt được virus ở liều lượng thông thường.

Virus Ebola có ái tính cao và tấn công vào phần lớn các loại tế bào, mô và cơ quan của cơ thể con người. Các đại thực bào, tế bào tua (dendritic cell), nguyên bào sợi ở mô kẽ và tế bào nội mô là những tế bào đích của vi rút Ebola. Vi rút Ebola tập trung ở gan, lách, phổi, thận, máu và các loại dịch thể.

Nếu người bệnh bình phục, kháng thể kháng virus Ebola trong huyết thanh người bệnh có thể được dùng để điều trị cho bệnh nhân nhiễm virus Ebola khác.

Sinh bệnh học nhiễm virus Ebola

Ký chủ tự nhiên của virus Ebola là loài dơi. Con người không phải là vật chủ ký sinh trong tự nhiên của vi rút Ebola. Các động vật như tinh tinh, khỉ đột, khỉ, linh dương rừng và nhím có thể bị nhiễm vi rút Ebola từ nước bọt, nước tiểu hoặc phân dơi, sau đó trở thành nguồn lây truyền bệnh.

Sinh bệnh học nhiễm vi rút Ebola

Hình ảnh: Sinh bệnh học nhiễm virus Ebola

Các đối tượng có nguy cơ mắc bệnh:

  1. Thành viên trong gia đình hoặc những người có tiếp xúc trực tiếp hoặc gần với người bị bệnh.
  2. Nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc bệnh nhân.
  3. Nhân viên lễ tang, những người có tiếp xúc trực tiếp với thi thể bệnh nhân.
  4. Thợ săn, người sống trong rừng có tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc chết do virus Ebola (tinh tinh, vượn người, khỉ rừng, linh dương, nhím, dơi ăn quả,…).
  5. Người vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ động vật bị nhiễm virus.

Các biểu hiện của bệnh

– Thời gian ủ bệnh từ 2-21 ngày (trung bình từ 4-10 ngày) kể từ khi bị nhiễm virus tới khi có biểu hiện lâm sàng. Bệnh dễ lây truyền ngay từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng.

– Bệnh khởi phát với các triệu chứng sốt cao đột ngột, mệt mỏi, khó chịu, đau đầu, đau mỏi người.

– Sốt dai dẳng sau khoảng 3 ngày thì xuất hiện các triệu chứng buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, viêm kết mạc, phát ban (ban đầu ban nhú đỏ sẫm mầu như đinh ghim tập trung ở nang lông, sau hình thành nên tổn thương ban dát sẩn có ranh giới rõ và cuối cùng hợp thành ban lan tỏa, thường trong tuần đầu của bệnh).

– Tiếp theo là các triệu chứng xuất huyết (đi ngoài phân đen, chảy máu nơi tiêm truyền, ho ra máu, chảy máu chân răng, đái ra máu, chảy máu âm đạo, …), suy gan, suy thận, nhiễm trùng thứ phát. Cuối cùng là sốc, suy đa phủ tạng dẫn đến tử vong.

triệu chứng và quá trình phát triển bệnh Ebola

Hình minh họa: về triệu chứng và quá trình phát triển bệnh Ebola

Các xét nghiệm

– Công thức máu: thường có giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu.

– Hóa sinh máu: tăng AST, ALT, amylase. Creatinin và urê máu có thể tăng trong thời gian tiến triển của bệnh.

– Đông máu: rối loạn đông máu nội mạch rải rác.

– Xét nghiệm nước tiểu: có protein niệu.

– Xét nghiệm phát hiện căn nguyên:

  1. ELISA (kháng thể IgM, IgG).
  2. PCR.
  3. Phân lập virus tại phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 4.

Bệnh phẩm sử dụng để chẩn đoán là máu được bảo quản và vận chuyển tuân theo quy định an toàn với bệnh phẩm (máu) có nguy cơ lây nhiễm cao.

Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh nhân nhiễm virus Ebola cần dựa vào yếu tố nguy cơ, triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm khẳng định:

– Bệnh nhân có yếu tố dịch tễ nguy cơ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng: như tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân nghi ngờ hoặc đã khẳng định nhiễm virus Ebola; sống hoặc đi tới từ vùng có dịch Ebola đang lưu hành.

– Và triệu chứng lâm sàng: Sốt và/hoặc có các triệu chứng như đau đầu nặng, đau cơ, nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc xuất huyết không rõ nguyên nhân.

– Khẳng định bằng xét nghiệm RT-PCR dương tính.

Điều trị

– Hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu cho vi rút Ebola, nên không có điều trị đặc hiệu mà chủ yếu là điều trị triệu chứng và điều trị hỗ trợ. Các can thiệp cơ bản sau đây nếu được can thiệp sớm có thể cải thiện cơ hội sống sót của người bệnh:

  1. Hạ sốt, giảm đau bằng Paracetamol;
  2. Bổ sung dịch và điều chỉnh rối loạn nước điện giải, duy trì huyết động;
  3. Duy trì ổn định oxy hóa máu;
  4. Điều trị các nhiễm trùng khác nếu có.

– Truyền máu hoặc huyết tương của bệnh nhân nhiễm virus Ebola đã khỏi bệnh nếu có.

– Các ca bệnh nghi ngờ đều phải được khám tại bệnh viện, cách ly và lấy mẫu bệnh phẩm gửi làm xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán bệnh.

– Các ca bệnh xác định cần phải nhập viện điều trị và cách ly hoàn toàn.

Phòng lây nhiễm virus Ebola

Hiện tại chưa có vắc xin phòng bệnh đặc hiệu với virus Ebola tại Việt Nam, do đó cần phải phát hiện sớm ca bệnh, cách ly kịp thời và áp dụng các biện pháp phòng ngừa không đặc hiệu.

– Hiểu rõ đặc điểm của bệnh, đường lây truyền, biện pháp phòng chống dịch bệnh. Khi phát hiện người nghi ngờ nhiễm virus Ebola cần động viên và giúp đỡ họ đến khám và điều trị tại cơ sở y tế. Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; vệ sinh đường hô hấp. Hạn chế tiếp xúc với các nguồn lây bệnh (động vật, người bị nhiễm bệnh).

– Thực hiện các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt.

– Khi phát hiện người bệnh nghi ngờ nhiễm virus Ebola cần phải khám và cách ly kịp thời. Hạn chế tiếp xúc, vận chuyển bệnh nhân, trong trường hợp cần vận chuyển phải sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân và xe chuyên dụng.

– Tại các cơ sở y tế phải thực hiện các phương pháp phòng ngừa chuẩn và phòng ngừa theo đường lây. Khi có ca bệnh, cần lập danh sách những người tiếp xúc gần và theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng 21 ngày kể từ khi tiếp xúc lần cuối. Tư vấn cho người tiếp xúc về các dấu hiệu bệnh và các biện pháp phòng, chống để tự phòng bệnh, tự theo dõi, phát hiện sớm các triệu chứng của bệnh Ebola. Nếu xuất hiện các triệu chứng của bệnh cần thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Virus Ebola tiếp tục được bài tiết qua tinh dịch và sữa mẹ vì vậy cần tư vấn cho bệnh nhân cách phòng tránh lây truyền sau khi xuất viện (vi rút còn trong tinh dịch sau 3 tháng khởi phát bệnh).

– Nếu đã từng ở những nơi có các trường hợp mới mắc bệnh được thông báo hoặc tiếp xúc với người mắc bệnh/nghi ngờ mắc bệnh do virus Ebola cần theo dõi sự xuất hiện các triệu chứng của bệnh và đến ngay cơ sở y tế nếu thấy có các dầu hiệu bệnh đầu tiên.

– Thực hiện khai báo, thông tin, báo cáo ca bệnh theo hướng dẫn tại Thông tư số 48/2010/TT-BYT ngày 31/12/2010 của Bộ Y tế.

Xử trí người bệnh nghi ngờ nhiễm virus Ebola tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Theo quy định phân tuyến điều trị bệnh nhân Ebola của Bộ Y tế, khi có các trường hợp nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm virus Ebola. Biểu hiện:

– Có triệu chứng lâm sàng: Sốt và/hoặc có các triệu chứng như đau đầu nặng, đau cơ, nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc xuất huyết không rõ nguyên nhân.

– Và có các yếu tố dịch tễ nguy cơ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng: như tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân nghi ngờ hoặc đã khẳng định nhiễm virus Ebola; sống hoặc đi tới từ vùng có dịch Ebola đang lưu hành.

– Khai thác tiền sử phơi nhiễm nếu có.

– Chuyển Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tài liệu tham khảo:

1. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola, Ban hành kèm Quyết định số 4600/QĐ-BYT ngày 05 tháng 11 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

2. Ebola virus disease, WHO.

3. Ebola Hemorrhagic Fever, CDC.

ThS.BSNT. Nguyễn Danh Đức (KSNK)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *